Minister en staatssecretaris vechten om dezelfde pot geld

Investering

Op Infrastructuur en Waterstaat wil de minister (VVD) meer asfalt en de staatssecretaris (D66) meer openbaar vervoer.

De komende jaren moet nog voor miljarden aan achterstallig onderhoud bij ProRail en Rijkswaterstaat worden weggewerkt ANP

Miljoenen extra voor filebestrijding. Een betere ontsluiting van de belangrijkste knelpunten op de A2, de A58 en de A15. In totaal heeft minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) sinds haar aantreden al zo’n 750 miljoen euro aan asfaltprojecten opgesnoept uit de pot van 2 miljard euro die in het regeerakkoord voor investeringen is uitgetrokken in mobiliteit (wegen, openbaar vervoer).

Ook staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66) van datzelfde departement probeert haar deel van die extra 2 miljard uit het Infrastructuurfonds binnen te halen. Maar dan voor investeringen in het openbaar vervoer – dat is háár dossier; het asfalt hoort bij de minister. Dus ook de staatssecretaris heeft haar claims inmiddels publiekelijk geventileerd. Van uitbreiding van het aantal opstelperrons voor ProRail (150 miljoen euro) tot grootscheepse modernisering van de stations Amsterdam-Zuid (200 miljoen euro) en Amsterdam Centraal (500 miljoen).

Ook het verlanglijstje van de staatssecretaris overtreft al de 543 miljoen van die extra 2 miljard die al dit jaar mag worden uitgegeven.

Vooralsnog hebben ze geen van beiden een cent extra te besteden. Dat geld staat, bijna halverwege het begrotingsjaar, nog geparkeerd bij het ministerie van Financiën. Dáár moeten de twee bewindslieden hun nieuwe plannen indienen en financieel onderbouwen. Pas als die plannen inhoudelijk zijn beoordeeld en goedgekeurd, maakt Financiën het geld over naar het Infrastructuurfonds van het ministerie van I&W.

Dat is nog niet gebeurd, en gaat op korte termijn ook niet gebeuren, bevestigt een woordvoerder van het ministerie van I&W.

Asfalt versus spoor

Het gaat erom spannen wie van beide bewindspersonen dit jaar het meeste nieuwe geld gaat binnenslepen. Want Van Nieuwenhuizen en Van Veldhoven hebben op datzelfde ministerie tegengestelde belangen. De minister staat in de Kamer onder druk van regeringspartijen CDA en VVD, die deze kabinetsperiode zoveel mogelijk ‘asfalt’ wil binnenhalen. En de staatssecretaris moet het groene gezicht van D66 in de Tweede Kamer overeind zien te houden, en moet dus geld lospeuteren voor meer OV en het fietsbeleid.

Beide bewindspersonen in ál hun ambities tevreden stellen is onmogelijk, zo waarschuwen ambtenaren op het ministerie intern al sinds begin dit jaar. De 2 miljard extra voor het Infrastructuurfonds klinkt mooi, maar de politieke wensenlijst hierover die ook in het regeerakkoord stond, kost veel meer dan die 2 miljard. Hoeveel meer is nog niet bekend, want er moet de komende jaren ook nog voor miljarden aan achterstallig onderhoud bij ProRail en Rijkswaterstaat worden weggewerkt. En gaandeweg komen er nog wel meer financiële lijken uit de kast rollen, was intern de waarschuwing. Anders gezegd: voordat de bewindslieden toekomen aan ‘extra investeringen’ is de extra pot geld waarschijnlijk al leeg.

Daarom was Van Veldhoven er vorige maand alles aan gelegen om snel een investeringsbesluit over Station Zuid in Amsterdam rond te krijgen. Achter de schermen was dit op ambtelijk niveau al rond: ‘Zuid’ zou voor 200 miljoen euro die facelift én twee extra sporen krijgen. Een week vóór de gemeenteraadsverkiezingen, zou het besluit bestuurlijk worden afgerond, in overleg met lokale overheden, NS en ProRail. Het liep anders. Donderdagavond 15 maart kwam Van Veldhoven naar buiten met de mededeling dat besluitvorming voorlopig was uitgesteld.

Brandbrief van NS

Wat ging er mis? Een brandbrief van NS-topman Roger van Boxtel aan de staatssecretaris was cruciaal. Want over Station Zuid was iedereen het wel eens, maar over de verbouwing van Amsterdam Centraal niet. ProRail wilde vorig jaar, op het laatste moment, op die laatste verbouwing zo’n 100 miljoen bezuinigen door het aantal sporen op CS terug te brengen van vijftien naar negen, terwijl dat er oorspronkelijk tien zouden worden. Met negen sporen kan het treinverkeer best worden afgehandeld, vindt ProRail. Daar was NS het niet mee eens. Zo’n besluit zou het Amsterdamse spoor op slot zetten, NS kan dan volgens Van Boxtel met negen sporen de dienstregeling niet meer garanderen.

Op het ministerie was er nog wel een oplossing voor dit conflict bedacht: het principebesluit van die negen sporen bleef overeind, maar met de toevoeging dat tijdens de verbouwing de aanleg van een tiende spoor „niet onmogelijk” mocht worden gemaakt. In dat compromis kon iedereen zich vinden.

Nu moest Van Veldhoven nog politieke steun krijgen van haar coalitiegenoten in de Kamer. En daar ging het mis. Want het CDA ging, na lezing van de voorgelegde concept-Kamerbrief, niet akkoord. De fractie wilde éérst een totaaloverzicht van alle uitgaven voor de extra 2 miljard in het Infrastructuurfonds. En zo kon Van Veldhoven niet anders dan de Kamer een uitstelbericht voorleggen. Volgens een van haar woordvoerders vanwege een „samenspel aan politieke en inhoudelijke complicaties”.

Zo stond Van Veldhoven nog geen week voor de gemeenteraadsverkiezingen publicitair met lege handen. Zo niet Van Nieuwenhuizen. Zij stond diezelfde donderdag De Telegraaf te woord: ‘Minister onthult deltaplan tegen files’, kopte die krant een dag later. Plannen zonder financiële dekking, maar het was wél goed scoren, zo vlak voor de verkiezingen.

Tien potjes van Rutte III

Van de 154 miljoen die voor 2018 is beloofd voor de versterking van de Nationale Politie is eind vorig jaar nog maar twee derde door Financiën beschikbaar gesteld. Van die 100 miljoen kan het ministerie van J&V na drie maanden nog niet zeggen of en waaraan dit precies is besteed.

Op maandag 26 maart presenteerden de twee bewindspersonen hun lang verwachte Defensienota. Daaruit blijkt dat de 1,5 miljard die de komende jaren voor Defensie extra wordt uitgetrokken vooral naar salarisverhoging voor het personeel gaan en het achterstallig onderhoud aan materieel. Er is nauwelijks geld voor nieuwe investeringen.

Voor dit jaar is nog maar 179 miljoen, van de begrote 775 miljoen, voor de krijgsmacht beschikbaar.

Het grootste deel van dit bedrag, 270 miljoen, staat al sinds begin dit jaar klaar om te worden uitgekeerd aan juffen en meesters in het basisonderwijs die volgens velen al jaren te hard moeten werken en onderbetaald worden. Maar zolang de CAO-onderhandelingen tussen de onderwijsbonden en de schoolbesturen niet zijn afgerond wordt er geen extra loon uitgekeerd. Om druk op de ketel te houden gaat de estafettestaking van het onderwijspersoneel gewoon door: komende vrijdag in het zuiden van het land.

Over het aanvullende potje van 10 miljoen bedoeld, om werkdruk te verlagen, bereikte Slob al wel een akkoord.

De grote pot met geld die minister De Jonge mag besteden aan verbetering van de verpleeghuiszorg is, naar het zich laat aanzien, de enige investering van het kabinet waar daadwerkelijk al iets mee is gebeurd. Al kan het ministerie nog niet precies zeggen hoeveel geld aan welk doel is besteed. Het grootste deel van de 577 miljoen euro – dat oploopt tot ruim 2 miljard – is in elk geval gebruikt om de zorgtarieven te verhogen, zodat verpleeghuizen meer personeel kunnen inhuren.

De minister werkt nog aan het sluiten van een sportakkoord met betrokken bonden en andere organisaties uit de (amateur)sport. Daar is dit jaar 10 miljoen euro voor uitgetrokken. Op een conferentie, eind maart, formuleerde Bruins op blote voeten in de Haagse beachsporthal het doel van dat akkoord: „Het moet gaan over een sportief en prettig leven voor iedereen, over sport die verenigt en beweegt.”

De precieze besteding van de 10 miljoen voor topsport is evenmin bekend.

Van Ark neemt de tijd om te bedenken hoe ze de beloofde 30 miljoen precies gaat gebruiken ter bestrijding van „schulden en armoede bij gezinnen met kinderen”. Al enkele maanden belooft ze „dit voorjaar” met nadere plannen te komen.

Het wachten blijft op de notitie die de begin maart aangetreden nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, zal schrijven over het diplomatieke netwerk van Nederland in de wereld.

In maart maakte het kabinet de investeringen bekend voor nog eens drie regio’s die in het regeerakkoord als „knelpunt” zijn bestempeld: Zeeland krijgt 35 miljoen euro, Rotterdam-Zuid en ‘brainport’ Eindhoven elk 130 miljoen. Aan drie andere projecten was al 187 miljoen door het rijk toegezegd. Daarmee is de totale pot van 950 miljoen voor „regionale deals” al voor meer dan de helft toegekend. Andere regio’s zullen zelf plannen moeten maken om in aanmerking te komen voor deze subsidiepot.

Het deel dat voor dit jaar is begroot, een kwart miljard, is nog niet uitgegeven want nog niet door het ministerie van Financiën vrijgeven.

Met een voor de hand liggende woordspeling maakten de ministers Schouten (LNV, ChristenUnie) en Van Nieuwenhuizen (I&W, VVD) begin maart bekend hoe het kabinet voor de gehele regeerperiode uitgetrokken 275 miljoen „in gezonde natuur en water pompt”. Slechts bij twee van de zeven projecten, het Markermeer en het elimineren van „nieuwe chemische stoffen” uit zoetwater, zullen de benodigde middelen bij de komende Voorjaarsnota door Financiën beschikbaar worden gesteld aan het hiervoor bedoelde Deltafonds.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie Haagse Zaken: Nu is er geld, en toch is iedereen boos
U kunt zich ook abonneren via iTunes, Stitcher, Spotify of RSS.
    • Jos Verlaan