opinie

Hou Orbán binnen de christen-democratische familie

Het excommuniceren van Viktor Orbán zou de verdeeldheid tussen de Europese christen-democraten alleen maar vergroten, betoogt Hanco Jürgens.

De eerste internationale persconferentie van Viktor Orbán in het Hongaarse parlement sinds de monsterzege van zijn Fidesz-partij. Foto Atilla Kisbenedek / AFP

In NRC van 10 april roept Cas Mudde het CDA op de steun aan Viktor Orbán op te zeggen. Concreet zou het CDA moeten pleiten om Orbáns partij Fidesz uit de christen-democratische Europese Volkspartij (EVP) te zetten. Volgens Mudde is het idee dat Orbán beter binnen de EVP kan blijven omdat hij daarbuiten nog meer radicaliseert een slap excuus en feitelijk onjuist. Muddes opvatting is helder maar gaat voorbij aan de Europese realiteit.

Juist nu een oplossing voor de herverdeling van vluchtelingen in Europa ver weg lijkt, is het van belang om Orbán binnen de christen-democratische familie te houden. Zonder Orbán komt die oplossing er immers niet. Bovendien staat Orbán niet alleen. Mocht het CDA voorstellen doen om de Hongaarse partij Fidesz uit te sluiten, dan zal het zeker weerstand ondervinden van de Oostenrijkse ÖVP en de Beierse CSU, die goede relaties met Orbán onderhouden. Het zou het harde conflict binnen de christen-democratische familie over de omgang met vluchtelingen slechts verder op de spits drijven.

Lees ook: Winst Orbán onderstreept dat Oost-Europa zich niet de les laat lezen

Het zal een fundamenteel debat over christen-democratische waarden ontlokken, waarop vooral de christen-democraten zelf niet zitten te wachten. Aan de ene kant van het spectrum staan paus Franciscus, Angela Merkel en een aantal belangrijke CDU-minister-presidenten van deelstaten als Noordrijn-Westfalen en Sleeswijk-Holstein. Zij staan voor een rechtsstatelijke orde, waarin ook de zwakkere beschermd wordt. Zij zien barmhartigheid als een doorslaggevend argument om op zijn minst aandacht te hebben voor mensen in nood, en om hen waar mogelijk ook bij te staan.

Aan de andere van het spectrum staan meer conservatieve politici zoals Horst Seehofer (CSU), Sebastian Kurz (ÖVP) en Viktor Orbán (Fidesz) die vinden dat de waarden van het christelijke Avondland moeten worden beschermd tegen opvattingen van nieuwkomers, die deze waarden niet delen. In Hongarije en ook in Oostenrijk past dit verhaal naadloos bij de lange geschiedenis van strijd tussen het Habsburgse en Ottomaanse Rijk.

Orbáns stem moet worden gehoord om te komen tot een oplossing van het vluchtelingenvraagstuk

In Duitsland komt deze spanning vooral tot uiting in de strijd over de vraag of de islam bij Duitsland hoort of niet. Het debat heeft vooral een symbolische waarde. Terwijl Horst Seehofer erop staat dat alleen moslims bij Duitsland horen, niet de islam, stelde Merkel tot ontsteltenis van Seehofer, nota bene in de regeringsverklaring, dat de islam al lang deel van Duitsland is geworden.

De woordenstrijd maakt deel uit van het schaakspel dat moet leiden tot een Europese overeenkomst over de herverdeling van vluchtelingen in de Europese Unie, die volgens planning begin juli moet worden beklonken. Orbáns stem moet worden gehoord om te komen tot een oplossing van dit complexe vraagstuk, dat essentieel is voor de toekomst van de EU. Zonder een oplossing van dat probleem zal de Duitse interesse in alle andere EU-hervormingen snel opdrogen. Voor Merkel is dat eerste prioriteit.

Commentaar: Orbán hoort niet bij christendemocraten in europarlement

Interessant is dat de gespletenheid binnen de christen-democratische familie ook bij het CDA zelf is terug te zien, met name bij Sybrand Buma, die hier ambivalent instaat, als het ware tussen Berlijn en München in. Ook het CDA staat kritisch tegenover de wijze waarop Hongarije met EU-gelden omgaat. Daartoe doet niet alleen het Europese bureau voor fraudebestrijding (Olaf) onderzoek, maar ook de Europese Rekenkamer. En de Europese Commissie zit er bovenop. De belangrijkste vraag die overblijft, is hoe de EU omgaat met lidstaten die niet meer voldoen aan de criteria van Kopenhagen, aan de minimumeisen om toe te treden tot de Europese Unie. Dat is slecht geregeld. Lidstaten kunnen na toetreding tot de EU stukje bij beetje de eigen democratische instellingen de mond snoeren. Orbán lijkt hier aardig in geslaagd. Het inhouden van Europese subsidies is de enige mogelijkheid om Orbán en de zijnen tot de orde te roepen.