Recensie

Hoe Israël met zichzelf danst

Oorlogsdrama De metaforen in ‘Foxtrot’ zijn misschien iets té duidelijk. Aan de andere kant: regisseur Samuel Maoz heeft iets te zeggen over de Israëlische samenleving en wil dat zijn boodschap overkomt. Daar is niks mis mee.

Michael Feldman (Lior Ashkenazi) krijgt een verpletterend bericht: zijn zoon Jonathan is omgekomen bij het uitoefenen van zijn dienstplicht.

De foxtrot is een dans waarbij je na een aantal stappen steeds weer op dezelfde plek uitkomt. Regisseur Samuel Maoz had geen duidelijker metafoor kunnen kiezen voor de stagnatie waarin de Israëlische samenleving – en het zogeheten ‘vredesproces’ – in zijn ogen verkeert. Zo bevat Foxtrot wel meer heel duidelijke metaforen: schuin aflopende vloeren, regen in de woestijn, modder waarin soldatenkistjes langzaam wegzakken. Die metaforen zijn misschien iets té duidelijk. Aan de andere kant: Maoz heeft iets te zeggen en wil dat zijn boodschap overkomt. Daar is niks mis mee.

Van een film die zo wanhopig twijfelt aan de mogelijkheid van vooruitgang, valt geen rechtlijnig verhaal te verwachten. Foxtrot cirkelt ook als film om zichzelf heen: generatie op generatie geeft een oorlogstrauma aan elkaar door, in een kringloop van leed die nauwelijks te doorbreken valt.

De film begint als een min of meer realistisch psychologisch drama over een traumatische gebeurtenis. Maar Foxtrot is ook een surrealistische bespiegeling over de absurditeit van oorlog, een geëngageerde maatschappelijke aanklacht, en een demontage van een zwijgzaam ideaal van mannelijkheid. De film heeft daarnaast nog iets weg van een sciencefictionfilm; een unheimlich retro-futurisme waarin zelfs de toekomst een aftandse en versleten indruk maakt. Maoz’ pessimistische visie op de geschiedenis die zich steeds herhaalt strekt zich uit tot in de toekomst.

Het echtpaar Michael en Daphna Feldman (Lior Ashkenazi en Sarah Adler; beiden voortreffelijk) krijgt aan het begin van de film een verpletterend bericht: hun zoon Jonathan is omgekomen bij het uitoefenen van zijn dienstplicht, bij een bewakingspost in bezet Palestijns gebied. Maar de film verloopt vervolgens niet zoals de kijker op grond van de eerste twintig minuten zou verwachten, hij neemt vele onvoorziene wendingen.

Lees ook een interview met regisseur Samuel Maoz over ‘Foxtrot’

De wereld van Foxtrot is misschien hopeloos, maar niet helemaal humorloos. Maoz weet dat hij zijn kijkers ook af en toe moet laten ontsnappen. Daarvoor gebruikt hij – precies zoals in zijn vorige film Lebanon – een geestig, erotisch verhaal dat soldaten aan elkaar vertellen. En weer is het effect daarvan weldadig, als een welkome onderbreking van de claustrofobische spanning. Essentieel is ook dat hij niet alleen oog heeft voor de pijn van de Israëliërs. Bij de scènes die zich afspelen bij een militair roadblock, blijkt hij ook vlijmscherp te zien hoe vernederend die situatie is voor de Palestijnse passanten.

Maoz was in 2009 met Lebanon, dat zich geheel afspeelde in een tank tijdens de Israëlische invasie van Libanon in 1982, een late debutant. Daarna duurde het acht jaar voordat hij Foxtrot voltooide; pas zijn tweede film. Maar zijn films zijn dat lange wachten meer dan waard.