Financiële expert SGP verlaat Kamer

Vertrek Elbert Dijkgraaf Het SGP-Kamerlid Dijkgraaf was cruciaal bij menig politiek akkoord. Nu zijn huwelijk in crisis verkeert, besluit hij op te stappen.

VLNR: Roelof Bisschop (SGP), Lodewijk Asscher (PVDA), Elbert Dijkgraaf (SGP) en Kees van der Staaij (SGP), tijdens het afscheid van Dijkgraaf in de Tweede Kamer. Foto Bart Maat / ANP

Toen Elbert Dijkgraaf zich begin dit jaar ziek meldde als Kamerlid vanwege „oververmoeidheid”, werd daar rond het Binnenhof ongelovig op gereageerd. Dijkgraaf, het financiële brein van de SGP dat zo cruciaal was in de gedoogconstructies van zowel Rutte I als Rutte II, oogde altijd onvermoeibaar. Bovendien stond hij met een voor gereformeerden a-typische lichtvoetigheid in de politiek en het leven.

Dinsdag kondigde Dijkgraaf (48) zijn definitieve vertrek uit Den Haag aan. In een afscheidswoord, dat werd voorgedragen door Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA), vertelde hij de werkelijke reden dat hij niet meer kan functioneren. De „spanning op mijn huwelijk” vergt zoveel dat „het intensieve werk van Kamerlid zijn daar niet meer mee te verenigen is”.

Dijkgraaf, bijna 24 jaar getrouwd en vader van drie kinderen met een licht autistische stoornis, is daarmee het tweede Tweede Kamerlid dat in korte tijd afzwaait omdat werk en privé niet te combineren zijn. SP-Kamerlid Nine Kooiman kondigde twee weken geleden aan zich meer op haar jonge zoontje te willen richten. De aanleiding voor Dijkgraafs vertrek is minder vrolijk.

Partijleider Kees van der Staaij noemde het „ongelooflijk sterk” dat Dijkgraaf open wilde zijn over zijn huwelijkscrisis. „SGP’ers leven ook niet in het paradijs”, zei Van der Staaij. Net als anderen komen zij „in het leven doornen en distels tegen”.

Wel is het „het klassieke gezin van vader, moeder en kinderen” voor SGP’ers heilig. In het verkiezingsprogramma van de partij staat „bij scheiding dient bemiddeling verplicht te worden”. Niet alleen zijn alternatieven voor het heterohuwelijk volgens de partij onwenselijk, de ontbinding van „deze ‘ordening’ in de schepping” is dat ook.

Vrouwen mogen bij de partij pas sinds een arrest van de Hoge Raad op de kandidatenlijsten staan. Leden die homoseksueel zijn, ongetrouwd samenwonen of ontrouw zijn geweest, kunnen de partij niet vertegenwoordigen. Vijf jaar geleden beweerde een SGP’er dat hem een plek op de lijst voor het Europees Parlement was misgund na een echtscheiding. Maar volgens Van der Staaij was Dijkgraafs geloofwaardigheid niet in het geding door diens persoonlijke omstandigheden. Hij had aan Dijkgraaf „geduwd en getrokken” om hem in de Kamer te houden.

Elbert Dijkgraaf was bijzonder hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit voordat hij in 2010 één van de twee Kamerzetels voor de Staatkundig Gereformeerde Partij innam. De partij waarvoor „het absoluut gezag van Gods Woord (naar de zuivere Statenvertaling) over alle terreinen van het leven” leidend is, speelde een politiek marginale rol. Dat veranderde plotseling toen het kabinet-Rutte I naast gedoogsteun van de PVV ook de SGP nodig had voor een meerderheid in de Eerste Kamer. In die periode haalde de partij vooral immateriële zaken binnen: de weigerambtenaar behield zijn baan en koopzondagen en euthanasie werden niet uitgebreid.

‘Kind in een snoepwinkel’

Pas na het aantreden van Rutte II, opnieuw met een minderheid in de senaat, in 2012 werd Dijkgraafs financiële expertise cruciaal. Het VVD-PvdA kabinet kon alleen voortbestaan dankzij steun van de onwaarschijnlijke combinatie van D66, ChristenUnie en SGP. Samen met de nu tot minister gepromoveerde Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) en Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) smeedde Dijkgraaf menig akkoord waarin juist materiële zaken centraal stonden. Deze drie rokers uit Rotterdam hielden het kabinet overeind. En de SGP, met inmiddels drie zetels, regelde extra geld voor onder meer militairen en gezinnen. Dijkgraaf genoot zichtbaar van het politieke spel en voelde zich „een kind in een snoepwinkel”, bleek dinsdag uit zijn verklaring.

Ondertussen bereikte hij cultstatus als favoriete politicus van Powned, de omroep van GeenStijl, waar hij in bijna elk Haags item voorbijkwam. Geen stijve en strenge mannenbroeder, maar „altijd gevat en met een twinkeling in je ogen”, prees Kamervoorzitter Khadija Arib hem. Wat hem „ver buiten de eigen achterban veel sympathie” opleverde.

Dijkgraaf beloofde zonder gebruik te maken van de wachtgeldregeling voor Kamerleden op zoek te gaan naar een rustiger baan. Hij wordt opgevolgd door Chris Stoffer, SGP-fractievoorzitter in Nunspeet.

    • Emilie van Outeren