Inzet chemische wapens Syrië is ook een militaire strategie

Chemische wapens

De OPCW gaat de vermoedelijke aanval met chloorgas in het Syrische Douma onderzoeken, maar de organisatie stelt alleen vast of chemische wapens zijn gebruikt, niet wie verantwoordelijk is.

Kinderen krijgen zuurstof van hulpverleners na de gasaanval in Douma. Foto AP

De Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) uit Den Haag gaat de gebeurtenissen in het Syrische Douma onderzoeken, waar zaterdag tientallen mensen zijn omgekomen bij wat vermoedelijk een chloorgasaanval was. Ruim 500 mensen werden behandeld voor ademhalingsproblemen.

Telkens wanneer in Syrië chemische wapens worden gebruikt, zijn er tegenstrijdige versies. Normaal gezien is het dan aan de OPCW, de organisatie die toekijkt op het naleven van de conventie die chemische wapens verbiedt, om duidelijkheid te brengen. Maar de OPCW heeft beperkte manoeuvreerruimte: haar mandaat laat toe om vast te stellen of chemische wapens zijn gebruikt, maar niet wie daarvoor verantwoordelijk is.

Lees ook: Gaat het Westen op de valreep alsnog ingrijpen in Syrië?

Precies daarom werd in 2015 het Joint Investigation Mechanism (JIM) opgericht: een samenwerking tussen de OPCW en de VN. Maar eind vorig jaar sprak Rusland in de Veiligheidsraad zijn veto uit tegen het verlengen van het mandaat van JIM.

Dat gebeurde vlak nadat JIM in oktober de schuld voor de saringasaanval in Khan Sheikhoun bij het Syrische regeringsleger had gelegd. Bij die aanval in april 2017 kwamen meer dan 70 mensen om.

Rode lijn

De OPCW raakte in 2013 betrokken bij de oorlog. In augustus van dat jaar waren honderden mensen gedood bij een saringasaanval in Ghouta. Assad overschreed daarmee president Obama’s rode lijn, klonk het, en het Westen dreigde met represailles.

Rusland kwam met een compromis: Syrië zou de conventie over chemische wapens ondertekenen, en de OPCW zou toezien op het verwijderen en vernietigen van de voorraden. In juni 2014 verlieten de laatste chemische wapens het land.

Maar de chemische aanvallen hielden niet op. Vooral het gebruik van chloorgas nam toe. Het probleem met chloor is dat het product zelf niet verboden is (het wordt ook gebruikt in de waterzuivering), alleen het gebruik ervan als wapen.

Lees ook: OPCW begint onderzoek naar vermeende gifgasaanval

Binnen de OPCW werd een Fact-Finding Mission (FFM) opgericht. Die stelde eind 2014 vast dat chloor „herhaaldelijk en systematisch” als chemisch wapen is gebruikt, maar een schuldige wees FFM niet aan.

Rebellen

Toen in 2015 JIM werd opgericht, stelde dat in een eerste rapport vast dat het regeringsleger minstens drie keer chloorgas heeft gebruikt, en dat Islamitische Staat bij één gelegenheid mosterdgas heeft ingezet.

In oktober 2017 sprak een JIM-rapport de Russisch-Syrische versie over Khan Sheikhoun tegen: het saringas kwam niet van een depot van de rebellen, maar was wel degelijk uit de lucht gekomen. In november 2017 hield JIM op te bestaan.

Vooral de laatste jaren wint de theorie veld dat niet het regeringsleger, maar de rebellen zelf verantwoordelijk zijn voor de chemische aanvallen. Zij zouden zo represailles tegen het regime willen uitlokken. Ook zeggen Assads aanhangers dat hij er geen belang bij heeft gifgas te gebruiken: hij is immers aan de winnende hand.

Nadim Houry van Human Rights Watch zegt op Facebook dat het te vroeg is voor een oordeel over wat in Douma is gebeurd. Maar hij stelt dat het inzetten van chemische wapens ook gewoon militaire strategie is.

„Bij de slag om Aleppo hebben helikopters van het regime tot de laatste maand chloorgas gedropt. Dus ja: het regime is gewoon doorgegaan met het gebruik van chloorgas en andere chemische wapens, al was het aan de winnende hand.”

    • Gert Van Langendonck