Na groots afscheid geeft Lula zich over

Brazilië

Na een ontknoping vol emotie, verzet en geweld zit de Braziliaanse ex-president Lula nu op last van de hoogste rechters in de cel.

Oud-president Lula (midden in blauw T-shirt) wordt door aanhangers meegevoerd naar een kerkdienst in São Bernardo do Campo. Foto AFP

‘Blijkbaar ben je een crimineel als je in Brazilië opkomt voor de armen, voor homo’s, voor indianen, voor zwarten. Nou dan blijf ik de rest van mijn leven een crimineel”, roept Luis Inácio ‘Lula’ da Silva (72) lachend. De linkse oud-president van Brazilië is zaterdagmiddag aan het eind geraakt van zijn gepassioneerde en voorlopig laatste openbare toespraak, in zijn woonplaats São Bernardo do Campo.

De komende uren zal hij zich melden bij de politie om aan zijn celstraf te beginnen van 12 jaar voor corruptie en witwassen. Eigenlijk had hij dat al een dag eerder moeten doen, maar Lula negeerde een arrestatiebevel. Hij verschool zich in een kantoor van de metaalwerkersbond die hij ooit leidde. Dit om op eigen wijze afscheid te kunnen nemen van dat deel van de Brazilianen dat hem nog altijd als held koestert.

Afscheidsceremonie

Duizenden van deze aanhangers ‘bewaken’ de schuilplek als een fort. Ze slapen er, buiten hebben diverse maatschappelijke en linkse organisaties hun tenten opgeslagen en staan eetstalletjes. Als Lula na zijn lange toespraak het podium afkomt, hijsen fans hem op de schouders en wordt hij als een soort gekruisigde Jezus door het publiek gedragen.

Zijn aanhangers beletten Lula enkele uren later ook om zich bij de politie te melden. Pas als de politie en ME arriveren en de sfeer grimmig wordt, lukt het Lula om - omringd door lijfwachten - te vertrekken. In een speciaal voor hem gereserveerde cel in de zuidelijke stad Curitiba is hij inmiddels begonnen aan het uitzitten van zijn 12 jaar gevangenisstraf.

In de uren daarvoor is afscheid van hem genomen tijdens een bijeenkomst die is opgezet als herdenkingsdienst voor de vorig jaar overleden echtgenote van Lula. Tijdens de ceremonie zoekt Lula veel oogcontact met de toeschouwers die hem toeroepen en moed inspreken en leuzen roepen. Maar hij is ook veel in gedachten verzonken. Alsof hij zich voorbereidt op wat hem te wachten staat.

„Het is net alsof er een mes in mijn hart wordt gestoken”, zegt Maria de Fátima (25) terwijl ze naar Lula staart, die op een paar meter afstand van haar spreekt. „Dit raakt me zo. We hebben niemand anders dan Lula. Het feit dat hij zelf uit een straatarme familie komt en president is geworden is uniek. Geen politicus zet zich hier in voor de armen”, zegt ze. Tranen stromen over haar wangen.

Volgens Lula is hij onschuldig, is het strandhuis dat hij zou hebben aangenomen van een bouwbedrijf niet van hem, en is het vonnis tegen hem politiek gemotiveerd. Hij wil opnieuw president worden, en scoort met ruim 30 procent het hoogste in de peilingen voor de aankomende verkiezingen, in oktober. Vanuit de cel wordt het echter vrijwel onmogelijk nog gekozen te worden.

Brazilië is zeer verdeeld over Lula. Terwijl delen van de bevolking huilen en mensen woedend zijn omdat ‘hun’ leider is opgesloten, waren er afgelopen weekeind in het hele land ook feesten nadat bekend was dat Lula zich had overgegeven.

Lula was president van Brazilië tussen 2003 en 2011, toen het land een ongekende economische groei doormaakte van tot wel 7,5 procent per jaar. Ruim 40 miljoen Brazilianen klommen uit de ergste armoede op, honger werd bestreden en armen kregen voor het eerst toegang tot kredieten en speciale gezinsuitkeringen.

Lula, afkomstig uit een straatarm gezin, ondervond aan den lijve hoe het is in het Braziliaanse klassensysteem aan de onderkant te beginnen. Op zijn 12de werkte hij als schoenpoetser in de straten van São Paulo, pas als tiener leerde hij lezen en schrijven en via de vakbond waarbij hij als metaalwerker was aangesloten, lukte het vakbondsleider en later president te worden. Na twee termijnen vertrok Lula met een populariteit van 80 procent.

Een deel van de bevolking, vooral de hogere middenklasse, juicht zijn detentie echter toe. Zij is blij dat er wordt afgerekend met corruptie en haat hem diep, ziet Lula als het grote brein achter het grote corruptieschandaal Lava Jato (Wasstraat).

Rosanna da Matta (45) een onderneemster uit Rio de Janeiro heft ’s avonds het glas als Lula uiteindelijk onder politiebegeleiding naar de gevangenis in Curitiba wordt gevlogen. „Nu geloof ik weer in de rechtstaat”, zegt ze glunderend. Op haar telefoon stromen gelukwensen van vriendinnen binnen. „En toch heb ik vroeger ook op hem gestemd. Maar ja, wie niet?”, lacht ze.