Kunstwerk van Jeff Koons in scherven – wie betaalt de schade?

Gebroken In de Nieuwe Kerk in Amsterdam brak een bezoeker dit weekend een duur kunstwerk van Jeff Koons. Alleen als sprake is van een onrechtmatige daad wordt schade verhaald.

De scherven van Koons’ ‘Glazing Ball’ zondag in de Nieuwe Kerk. Foto Simon Wald-Lasowski

Jeff Koons krijgt ook de scherven van zijn beschadigde kunstwerk retour. Dat meldt een woordvoerder van de Nieuwe Kerk in Amsterdam, waar zondag een bezoeker de glazen bol van Koons’ kunstwerk Gazing Ball (Perugino Madonna and Child with Four Saints) (2014-2015) kapotmaakte. Het kunstwerk is maandag op transport gesteld.

Het onderzoek naar de toedracht van het ongeluk is nog in volle gang. Dat moet grondig gebeuren, zegt de woordvoerder. Voor de betrokken verzekeringsmaatschappij is het namelijk van belang om te weten of er sprake is van verwijtbaar gedrag. In dat geval kan de verzekeraar het uit te keren schadebedrag namelijk proberen te verhalen op de bezoeker.

De toedracht

Wat is er gebeurd? Op de laatste dag van de Koons-tentoonstelling was er een concert in de Nieuwe Kerk. Na afloop liep een mannelijke bezoeker naar het kunstwerk van Koons, een minutieus nageschilderde kopie van een altaarstuk uit 1500 van de Italiaanse renaissanceschilder Perugino. Voor die kopie heeft Koons op een plankje een kobaltblauwe glazen bol geplaatst, waarin het schilderij én de bezoeker worden weerspiegeld. „Die bal roept wel iets op”, zegt de woordvoerder van de Nieuwe Kerk.

In overleg met Koons was besloten om geen hek te plaatsen voor het kunstwerk. Naast het schilderij (waarde ruim 2 miljoen dollar) stond permanent een bewaker, die erop moest toezien dat de bezoekers achter de op de vloer aangebrachte lijnen bleven.

Ruim 25.000 bezoekers lang ging dat goed. Tot zondag een mannelijke bezoeker de blauwe bol aanraakte. Nog voor de bewaker kon ingrijpen, spatte de bol uiteen.

Schadevergoeding

Volgens de woordvoerder van de Nieuwe Kerk lijkt sprake van „een ongelukkige samenloop van omstandigheden”. De bezoeker had de bal niet mogen aanraken, maar uit zijn geschrokken houding maakt de kerk op dat het niet zijn bedoeling was om het kunstwerk te beschadigen.

Als het onderzoek die voorlopige conclusie bevestigt, is de kans klein dat de schade door de betrokken verzekeringsmaatschappij wordt verhaald. Alleen als sprake is van een onrechtmatige daad, proberen verzekeraars de uitgekeerde schadevergoeding op de veroorzaker te verhalen. Het aanraken van een kunstwerk hoeft daar niet per se onder te vallen.

Die mogelijkheid komt in de praktijk niet vaak voor, zegt Marcel Schreuder van AON Fine Art, de Nederlandse marktleider voor kunstverzekeringen. Schreuder wil niet praten over individuele gevallen, maar wel achtergrondinformatie geven.

Bij internationale bruiklenen is een allriskdekking standaard, zegt hij. Dat betekent dat bij beschadiging niet alleen herstelkosten zijn gedekt, maar ook de waardevermindering als gevolg van de schade. En als een uitgeleend kunstwerk, bijvoorbeeld door brand of diefstal, verloren gaat, ontvangt de eigenaar de verzekerde waarde.

Door de professionaliteit van musea is de schadekans echter zeer beperkt, zegt Schreuder. „Ten opzichte van de verzekerde waarde behoren de premies in de kunstsector tot de laagste promillages in de verzekeringsbranche.” De meeste kunstclaims betreffen beschadigingen die tijdens transporten zijn ontstaan.

Premies

Over de hoogte van premies wil Schreuder niks zeggen. Wel verwijst hij naar een drie jaar oude uitspraak van Wim Pijbes, de toenmalig Rijksmuseum-directeur. De verzekeringspremie voor Late Rembrandt, de duurste tentoonstelling ooit in Nederland gemaakt, bedroeg volgens Pijbes ruim een miljoen euro. Op die drie maanden durende expositie hing volgens de directeur voor een paar miljard aan kunst. Schreuder: „Dan weet je ongeveer over wat voor promillages het gaat bij zo’n blockbuster.”

Hoe groot is de schade aan het Koons-kunstwerk? Daar wil de Nieuwe Kerk geen uitspraken over doen. In een interview met NRC zei Koons in februari dat de blauwe glazen ballen voor zijn Gazing Ball-kunstwerken in Pennsylvania in ieder tuincentrum te koop zijn. Omdat de rondvliegende scherven het schilderij niet beschadigd hebben, zou de schade dus wel eens mee kunnen vallen.