Museum Singer Laren krijgt miljoenencollectie Blokker

Schenking Els Blokker, de weduwe van zakenman Jaap, schenkt het Gooise museum geld voor een nieuwe vleugel én een verzameling schilderijen.

Jan Sluijters, Larens landschap met fietsers, 1911. Collectie Singer Laren, schenking Collectie Nardinc 2018

Een Larens landschap op een zonovergoten zomerdag, ruim een eeuw geleden. Langs een voetbalveld, over een smalle, met telegraafpalen omzoomde weg, fietsen twee mannen en een vrouw de moderne tijd tegemoet. Dit optimistische, in 1911 door Jan Sluijters geschilderde landschap werd in 2002 bij veilinghuis Sotheby’s aangeboden. Ook het Rijksmuseum had er een oogje op, maar Els en Jaap Blokker, de toenmalige bestuursvoorzitter van detailhandelsketen Blokker, brachten het hoogste bod uit.

In juli wordt Larens landschap met fietsers alsnog publiek bezit. Els Blokker-Verwer (1947), sinds 2011 weduwe, heeft het museum haar Nardinc Collectie cadeau gedaan, een verzameling van ruim honderd schilderijen van Nederlandse avant-gardisten van rond 1900, vernoemd naar haar toenmalige woonhuis, Huize Nardinclant.

Kern van de verzameling zijn veertig schilderijen van Jan Sluijters, de lievelingsschilder van het echtpaar Blokker. Daarnaast vele tijdgenoten van Sluijters, onder anderen Leo Gestel en Jan Toorop, die met Van Gogh gerekend worden tot de eerste Nederlandse modernisten. Singer Laren ontvangt van Els Blokker bovendien de middelen om een nieuwe vleugel aan het museum te bouwen, waar de werken vanaf eind 2020 worden getoond.

Jan Sluijters, Nachtkroeg, 1906. Collectie Singer Laren, schenking Collectie Nardinc 2018

„Singer Laren zit in een flow”, zegt Jan Rudolph de Lorm. Hij werd negen jaar geleden directeur van het particuliere Singer Laren, dat in 1956 door het in Laren wonende Amerikaanse echtpaar William en Anna Singer werd nagelaten.

Tweeënhalf jaar geleden deed verzamelaar Renée Smithuis het museum al een grote collectie Hollands expressionisme cadeau. In september opende Singer het nieuwe entreegebouw en het nieuwe theater. Tuinarchitect Piet Oudolf is bezig om de beeldentuin van het museum een ander aanzien te geven. En gelijk met het nieuws over de grootste gift uit de geschiedenis van het museum maakt Singer bekend dat het de bouw van de nieuwe vleugel aangrijpt om ook de huidige museumzalen te renoveren, een 1,5 miljoen euro kostende operatie.

Amerikaanse leest

Net als voor de vorig jaar gerealiseerde nieuwbouw (kosten: 15 miljoen) verricht Singer de opknapbeurt grotendeels zonder subsidie. Het museum is op Amerikaanse leest geschoeid, zegt De Lorm. „Singer wordt al zestig jaar gedragen door de mensen om ons heen.”

Zo’n vijfduizend bewoners van het Gooi steunen het museum. „De supporters”, noemt De Lorm de begunstigers liefkozend. „Zij beschouwen Singer Laren als hun clubhuis.”

Jan Sluijters, Portret Greet van Cooten, 1910

Collectie Singer Laren, schenking Collectie Nardinc 2018
Leo Gestel, Bloemen voor gebloemde lap (Zomerbloemen), 1913

Collectie Singer Laren, schenking Collectie Nardinc 2018
Twee schilderijen uit de schenking van Els Blokker: Jan Sluijters, Portret Greet van Cooten, 1910 en Leo Gestel, Bloemen voor gebloemde lap (Zomerbloemen), 1913.
Collectie Singer Laren, schenking Collectie Nardinc 2018

Ook voor Jaap en Els Blokker was Singer „een tweede huiskamer”. In een videoboodschap over haar gift spreekt Els Blokker over „een thuisgevoel” en zegt ze: „Ik zou geen ander museum weten waaraan ik onze collectie zou willen schenken dan aan Singer Laren.”

Toen De Lorm negen jaar geleden als hoofd tentoonstellingen bij het Rijksmuseum Amsterdam overstapte naar Singer schrok hij van de collectie. „Het modernisme is deels in Laren geworteld. Maar van belangrijke modernisten die hier gewerkt hebben, zoals Mondriaan, Sluijters en Gestel, bezat het museum relatief weinig.” Dat kwam, legt De Lorm uit, omdat het echtpaar Singer geen affiniteit had met het modernisme.

De modernistische hoogtepunten uit de collectie bleken bovendien bruiklenen, vooral uit de Nardinc Collectie. Toen De Lorm bij Els Blokker op bezoek ging, wist hij niet wat hij zag. De Blokkers, die in de jaren zeventig naar het Gooi verhuisden, bleken een omvangrijke collectie modernisten te hebben verzameld, die deels in Laren hadden gewoond en gewerkt. De Lorm: „Mijn ogen vielen uit hun kassen. Voorzichtig vroeg ik, of ik de collectie misschien een keer zou mogen exposeren.”

Twee jaar geleden gaf Els Blokker te kennen dat ze de verzameling wilde schenken. In een reeks van gesprekken kregen de plannen steeds duidelijker vorm. Met de Nardinc Collectie kan het Singer hét museum van het Nederlands modernisme worden, zegt De Lorm.

Leo Gestel, Berglandschap, Mallorca, 1914

Collectie Singer Laren, schenking Collectie Nardinc 2018
Carel Willink, Zelfportret met Wilma, 1957.

Collectie Singer Laren, schenking Collectie Nardinc 2018
Jan Toorop, Vóór de werkstaking, 1887.

Collectie Singer Laren, schenking Collectie Nardinc 2018
Drie schilderijen uit de schenking van Els Blokker: Leo Gestel, Berglandschap, Mallorca, 1914 en Carel Willink, Zelfportret met Wilma, 1957 en Jan Toorop, Vóór de werkstaking, 1887. Collectie Singer Laren, schenking Collectie Nardinc 2018.
Collectie Singer Laren, schenking Collectie Nardinc 2018

Toen het museum een ‘artist impression’ presenteerde van een ‘Jaap en Els Blokker vleugel’ zegde de schenkster toe ook die nieuwbouw te zullen betalen. Op één voorwaarde: dat het de Nardinc-vleugel zou gaan heten. De Lorm: „Els is geen macho. Het enige wat ze wil, is haar liefde voor kunst en voor Laren delen.”

De steigers van de vorige verbouwing zijn dus nog maar net afgebroken, of de volgende groep bouwvakkers kan aan de slag. Maar daarover maakt De Lorm zich geen zorgen. Het bestemmingsplan, zegt hij, voorziet in een bescheiden uitbreiding van het museum in de beeldentuin.

Binnenkort nodigt het museum een aantal architecten uit voor een pitch. Het uitgangspunt is een lichte, gelijkvloerse uitbreiding van 185 vierkante meter, die met een aanpassing in het huidige museum bijna 400 vierkante meter tentoonstellingsruimte oplevert. Daar hoopt De Lorm over tweeënhalf jaar in wisselende opstellingen steeds zo’n 70 schilderijen uit de Nardinc Collectie te tonen. „Dan gaan we ermee spelen. Er zijn duizend verhalen mee te vertellen.”

Tekening Kamagurka