Profiel

Mark Zuckerberg Oprichter Facebook

Mark Zuckerberg gaat nu alwéér sorry zeggen

Na talloze excuses vanwege privacyschendingen moet de Facebook-oprichter nu weer door het stof na het schandaal rond Cambridge Analytica. Betrokkenen vragen zich af of hij nog een keer in staat is om de schade te herstellen.

Als 19-jarige Harvard-student kwam Mark Zuckerberg in oktober 2003 in de problemen vanwege een in een dronken avond in elkaar geknutselde website genaamd Facemash. Wie naar de site ging, kreeg telkens twee foto’s van studentes te zien en moest vervolgens beslissen wie er aantrekkelijker was. Zuckerberg, die bij het maken van de site op zijn blog schreef over de „afzichtelijke portretfotootjes” van zijn mede-studenten, werd bijna van Harvard gestuurd voor het schenden van de auteursrechten op de foto’s en inbreuk op de privacy van de beoordeelde studentes. Hij kwam er tot zijn opluchting met een waarschuwing vanaf.

„Ik hoop dat u begrijpt dat dit niet de manier is waarop het had moeten gaan, en ik bied mijn excuses aan voor de schade als gevolg van mijn nalatigheid”, aldus Zuckerberg in een brief aan het universiteitsbestuur.

In de veertien jaar na het kortstondige bestaan van Facemash - jaren waarin Zuckerberg het grootste sociale netwerk ter wereld zou oprichten en één van de rijkste mensen op aarde werd - biedt Zuckerberg nog talloze keren zijn excuses aan, meestal vanwege een of andere privacy-overtreding. In 2006 na privé-informatie op de tijdlijn van mensen te tonen, in 2007 na aankopen van mensen openbaar te maken, in 2009 na de beheeropties voor berichten automatisch op ‘zichtbaar voor iedereen’ te zetten, in 2010 na privégegevens zonder toestemming te openbaren (de lijst gaat nog even door): telkens ging de Facebook-topman diep door het stof en beloofde hij beterschap.

Dinsdag zegt Zuckerberg weer sorry. Hij is door het Amerikaanse Congres opgeroepen om verantwoording af te leggen over het privacy-schandaal rond Cambridge Analytica. De politieke pr-firma heeft gestolen Facebookgegevens van tientallen miljoenen mensen gebruikt om verkiezingen te beïnvloeden, onder meer die van Donald Trump, zo bleek vorige maand. Het bedrijf kon de gegevens buitmaken omdat Facebook jarenlang toestond dat appmakers persoonlijke gegevens van hun gebruikers én al hun vrienden verzamelden, terwijl niemand controleerde wat er met die data gebeurde. Facebook verloor 100 miljard dollar aan beurswaarde door het schandaal, en toezichthouders over de hele wereld onderzoeken de zaak.

De kritiek op de topman klinkt de laatste weken steeds luider. Zuckerbergs lange reeks aan excuses zijn volgens New York Times-columnist Zeynep Tufecki een symptoom van „een diepgaande crisis van verantwoordelijkheid”. Andere opiniemakers, maar ook beleidsmakers en aandeelhouders, vragen zich openlijk af of Zuckerberg deze keer nog wel in staat is om de schade te herstellen. De beheerder van het New York City pensioenfonds, goed voor een miljard dollar aan Facebook-aandelen, stelde onlangs voor Zuckerberg en de zijnen te vervangen voor „een bedrijfstop die ervaring heeft op het gebied van data en ethiek.”

Lees ook het interview met historicus Niall Ferguson: ‘Mark Zuckerberg is een ouderwetse alleenheerser

Zucknet voor tekstberichten

Zuckerberg (1984) groeide op in een slaperige voorstad van New York. Hij is de één-na-oudste uit een gezin van vier kinderen. Zijn vader is tandarts, zijn moeder psychiater. Op z’n twaalfde schreef hij op de Atari-computer van zijn vader een programma waarmee tekstberichten konden worden verstuurd, dat hij ‘Zucknet’ noemde. Zijn vader gebruikte Zucknet in zijn praktijk, zodat zijn assistent de komst van een patiënt kon aankondigen zonder een naam door de gang te hoeven schreeuwen.

Zuckerbergs aanvraag voor toelating tot Harvard puilde uit van de prijzen die hij op de middelbare school had gewonnen – hij blonk uit in wiskunde, astronomie, natuurkunde en klassieke talen. Ook vermeldde het formulier dat hij Frans, Hebreeuws, Latijn en Oudgrieks kon lezen en schrijven. Bij het toelatingsexamen haalde hij een foutloze score van 1600 punten (Bill Gates, die andere Harvard-drop out die techmiljardair werd, scoorde 1580 punten).

Zuckerberg, die psychologie en informatica ging studeren, was introvert, schrijven journalisten die in zijn leven zijn gedoken. Hij hoorde nooit bij de coole jongens, maar voelde wel aan waardoor dingen en mensen cool leken.

Het moment waarop Zuckerberg hoort te zijn toegelaten op Harvard

Die sociale intuïtie kwam goed van pas bij de oprichting in 2004 van TheFacebook, het sociale netwerk dat was geïnspireerd op de jaarboeken van universiteiten waarin studenten met foto en naam zijn terug te vinden. De site sloeg in als een bom bij de zelfbewuste studentenpopulatie van Harvard. Toen de site amper twee weken oud was, schreef een redacteur van het universiteitsblad: „Presteren en de wereld laten zien waarom we meetellen zijn de belangrijkste drijfveren op [TheFacebook]. Kortom: waar Harvard-studenten het sterkst in zijn.”

In 2005 stopte Zuckerberg met zijn studie om zich volledig op Facebook te richten. Hij richtte zich op het ontwerp van de site en de zakelijke strategie, maar was volgens zijn biografen geen goede manager. Hij kon nogal hoogdravend zijn, het was de taak van mede-oprichter Chris Huges, en later zijn rechterhand Sheryl Sandberg, om „de empathische” te zijn; Zuckerberg zelf was nooit goed in het tonen van emoties.

Zuckerberg wordt gedreven door ideeën die bij Facebook ‘radicale transparantie’ worden genoemd, schrijft journalist David Kirkpatrick in 2010 in The Facebook Effect. Een open en verbonden wereld dwingt mensen, bedrijven, organisaties en overheden verantwoordelijk te zijn voor hun daden, wat de kans groter maakt dat ze zich verantwoordelijk zullen gedragen, zo geloofde Zuckerberg.

Facebook slaagde er weer niet in gebruikersdata te beschermen. Is dit de druppel? Lees ook: Deze crisis kan Facebook verwoesten

Het was jarenlang het leidende principe bij het bedrijf. Bij de beursgang in 2012, die Zuckerberg de jongste miljardair ooit maakte, schreef hij aan de toekomstige aandeelhouders: „Facebook is niet gemaakt om een bedrijf te zijn. Het is gebouwd om een sociale missie te volbrengen – de wereld meer open en verbonden maken.”

Natuurwet dat wereld doorzichtig wordt

Zuckerberg had tot voor kort weinig reden om te twijfelen aan zijn overtuiging. Facebook werd groot in een tijd waarin het internet tot bloei kwam, informatie steeds vrijer werd en communiceren steeds makkelijker en mensen ongekend veel persoonlijke informatie prijsgaven op sociale media - het leek bijna een natuurwet dat de wereld „doorzichtig” zou worden, zoals Zuckerberg zelf eens zei, en privacy steeds meer tot het verleden ging behoren. De bewijzen dat de wereld beter werd van deze ‘radicale transparantie’ stapelden zich op: van het Midden-Oosten, waar Facebook en Twitter een belangrijke rol speelden bij de Arabische Lente, tot aan Colombia, waar een immens populaire Facebookpagina het volksverzet tegen de FARC in gang zette.

Naast zijn diepe geloof in transparantie heeft Zuckerberg zichzelf altijd gezien als hacker. Hij stuurde zijn ontwikkelaars aan met het motto ‘Move fast and break things’. De filosofie ontstond op Facebooks ‘hackatons’, dagen en nachten waarin ontwikkelaars in sneltreinvaart een product probeerden te lanceren, en later wel zouden merken wat de gevolgen waren.

Maar Zuckerbergs levensovertuiging is de laatste maanden, zelfs nog voor het Cambridge Analytica-schandaal, aan het wankelen gebracht. Hij is geschrokken van de verkiezing van Trump, de grootschalige aanwezigheid van nepnieuws op het platform en de verdeeldheid die haatdragende berichten teweegbrengen in de samenleving, zeggen insiders. „De wereld is tegenwoordig meer verdeeld dan ik me had voorgesteld, gezien de mate van openheid en verbindingsmogelijkheden die we hebben”, gaf hij toe in een radio-interview. Binnen het bedrijf groeit ook het besef, blijkt uit reconstructies in Amerikaanse techbladen, dat snel dingen lanceren en je later zorgen maken over de gevolgen moeilijk valt te rijmen met de verantwoordelijkheid van een bedrijf dat de privégegevens van twee miljard mensen beheert en de macht heeft om hun mening te beïnvloeden.

Zuckerberg biedt excuses aan voor het Cambridge Analytica-schandaal

Inmiddels schrijft Zuckerberg in blogposts dat zijn bedrijf eerder „waardevolle sociale interacties” najaagt dan openheid en verbondenheid als doel op zich heeft. Ook zegt hij dat Facebook voortaan het welzijn van zijn gebruikers vooropstelt. Hij praat volop met journalisten om de wereld van zijn goede bedoelingen - en welgemeende excuses - te overtuigen. Dinsdag staat hij voor zijn misschien wel grootste proef tot nu toe: dan moet hij zich verdedigen tegenover het Amerikaanse Congres. Strenge privacyvoorvechters hebben al aangegeven er niet voor terug te deinzen de topman urenlang door te zagen over de keuzes die tot de laatste crisis hebben geleid.

Correctie (10 april 2018): Zuckerberg verschijnt niet woensdag, maar al dinsdag in het Congres.