Palestijns protest leidt tot terugkeer van ritueel geweld

Gaza Vrijdag stonden opnieuw 10.000 Palestijnse demonstranten tegenover het Israëlische leger.

Vrijdag kwam het opnieuw tot geweld tussen Israël en Palestijnen aan de rand van Gazastrook. Foto Said Khatib/ AFP

Een jongen in een gebloemd shirt stapelt ijshoorntjes op zijn kar voor de verkoop. Moeders tillen hun peuters uit de auto. Dan komt een groep jongens aanrennen met een tiener aan armen en benen tussen hen in: te veel traangas geïnhaleerd. De eerste sirenes beginnen te loeien.

Vrijdag was de tweede grote serie demonstraties aan de grens tussen Gaza en Israël. Nadat sinds het begin van de protestactie vorige week vrijdag zeker twintig doden en duizend gewonden vielen, werd gespannen uitgekeken naar deze vrijdag. Aan het eind van de dag waren ondanks internationale kritiek opnieuw zeker zeven Palestijnen gedood. Er vielen 252 gewonden. Israël had aangekondigd dat soldaten met scherp zouden schieten op iedereen die de grens probeerde te naderen.

In eerste instantie leek het relatief rustig te blijven in de verschillende kampen aan de grens. Jongeren hadden autobanden en spiegels verzameld om het zicht van de Israëlische scherpschutters te belemmeren.

Terwijl op zo’n honderdvijftig meter van de grens dikke rookpluimen opstegen en Palestijnse tieners heen en weer renden om nog meer autobanden aan te voeren, zaten op iets meer afstand families onder afdakjes en tenten te picknicken.

Amwael Rantisi zit in een kring van vrouwen en kinderen op de grond, met uitzicht op de rennende jongeren beneden. Ze zwaait naar de buren die voorbij lopen. Vorige week was Rantisi ook al bij de demonstratie aan de grens tussen Gaza en Israël. „Deze keer hebben we de kinderen meegenomen, ze wilden het zien”, zegt ze.

Rantisi toont op haar telefoon een oude foto van het huis van haar familie in het huidige Israël. Het idee is dat de Grote Mars van de Terugkeer, zoals de serie demonstraties wordt genoemd, doorgaat tot en met 15 mei. Dat is de dag die door Palestijnen wordt herdacht als de ‘nakba’, de ramp, omdat ze in 1948 tijdens de oorlog tussen de net opgerichte staat Israël en de Arabische buurlanden uit hun huizen werden verdreven. Rantisi is zelf niet in het familiehuis geboren, ze is 65, maar toen de grens nog open was, heeft ze het een keer bezocht. Er woonden Israëliërs in.

Recht op terugkeer

Toch gaat voor de meeste deelnemers het protest niet alleen om het door Palestijnen geclaimde recht op terugkeer naar wat nu Israël is. De boodschap is niet eens in de eerste plaats gericht aan Israël, maar aan de rest van de wereld. Rantisi is boos op de Amerikaanse president Donald Trump, op de Arabische landen die de Palestijnen in de steek laten, de dichte grenzen aan zowel de Israëlische als de Egyptische kant en de slechte economische situatie.

Een andere vrouw wijst naar de jongens die beneden steeds dichter bij de grens proberen te komen: „allemaal werkloos, net als mijn eigen zoons”.

Het Israëlische leger noemt de grootschalige demonstraties een poging van Hamas om de aandacht af te leiden van terroristische acties. Vrijwel dagelijks publiceren Israëlische media berichten over vermeende terroristen en onderschepte plannen, zoals een verijdelde aanval op een marineschip en een gedode terrorist die zou hebben geprobeerd de grens over te steken met handgranaten, een bomgordel en een kalasjnikov. Deze berichten zijn moeilijk op waarheid te controleren. Wel ligt het voor de hand dat de militaire capaciteit die nu aan de grens met Gaza wordt ingezet, niet op een andere plek kan worden ingezet. De voortdurende activiteit aan de grens zou ook de bouw kunnen vertragen van de anti-tunnelmuur met ondergrondse sensoren die Israël aan het bouwen is.

De demonstraties zijn weliswaar niet alleen door Hamas georganiseerd, zoals Israël zegt, maar de organisatie steunt het initiatief van harte. Belangrijker dan de aandacht van Israël afleiden is voor Hamas wellicht de aandacht van de bevolking afleiden van de deplorabele toestand.

In een omgeving waar mensen moeite hebben 25 cent te vinden voor meel of suiker, waar zestien tot twintig uur per dag geen elektriciteit is, waar ze de penetrante rioollucht door de uitgevallen waterzuiveringsinstallaties zo langzamerhand niet meer ruiken (maar er wel ziek van worden), waar het overgrote deel van de jongeren nooit een stap buiten de verstikkende strook van 365 vierkante kilometer land heeft gezet, daar kan de situatie weleens ontploffen.

Hamas heeft sinds het in 2007 de macht overnam de bevolking van Gaza aardig onder de duim. Toch zeggen steeds meer mensen spontaan, zij het fluisterend en „als je maar niet mijn naam opschrijft”, dat hun ellende mede door Hamas komt. Het zal de organisatie dus goed uitkomen dat mensen hun woede weer even collectief richten op de andere kant van de grens: Israël, de vijand die door de voortdurende blokkade hun heden, verleden en toekomst bepaalt, van studiemogelijkheden tot medische noodhulp.

Startsein voor nieuw geweld

Een serie traangasgranaten die een stroom jongeren in de richting van de picknickende families jaagt, blijkt het startsein voor een nieuwe golf geweld. In de tien minuten dat de vrouwen aan het vertellen zijn, komen twaalf ambulances met loeiende sirenes langs om de slachtoffers van vandaag af te voeren.