Officier misleidt rechter met ‘vals proces-verbaal’

Fout

De rechter verwijt in een zaak over een overval het OM ‘misleidend handelen’. Een verdachte ging vrijdag vrijuit. Hoe kon dit?

Foto Lex van Lieshout/ANP

De verklaring van de getuige kán niet kloppen, dat weet de teamleider van het politieonderzoek. De 25-jarige vrouw was slechts het buurmeisje van een van de jongens die werden verdacht van een roofoverval in Gees met dodelijke afloop, op 30 juni 2016. De andere verdachte had ze een paar keer bezocht in de gevangenis. Maar haar verklaring bevatte aantoonbare onjuistheden. Dat wist hij en dat wist ook de officier van justitie, ze hadden haar getapt.

En toch wil de officier, de leider van het onderzoek en tevens toezichthouder op een eerlijke procesgang, de verklaring per se in het dossier. Ze vindt de verklaring belangrijk en interessant. Er volgen meerdere overleggen tussen de officier, van het Openbaar Ministerie Noord-Nederland, en de teamleider van de politie, waarin die laatste benadrukt dat de verklaring „aan alle kanten rammelt”.

Maar de officier zet door.

In de rechtbank in Assen hoorde het Openbaar Ministerie vrijdag het resultaat. De officier van justitie werd niet ontvankelijk verklaard. Eén van de verdachten gaat hierdoor vrijuit en de drie anderen mogen rekenen op een „aanzienlijke” strafvermindering: geen vijftien maar twaalf jaar celstraf en voor één geen zeven maar zes. Volgens de rechter is door justitie sprake geweest van „misleidend handelen dat de kern van het strafproces raakt”. Een uitzonderlijke uitspraak. Hoe kon het zo ver komen?

Ze had het ‘van horen zeggen’

Ze wilde niet, ging niet en kón niet verklaren, had de 25-jarige getuige al voor het verhoor tegen de politie gezegd. ‘Lullen’ vinden verdachten nooit zo fijn, dacht ze. Het merendeel van wat ze kon vertellen was ‘van horen zeggen’, bovendien was ze alleenstaand en twaalf weken zwanger van een tweeling. Ze had er, kortom, geen zin in. Maar de twee verbalisanten van het politiebureau in Pijnacker, haar woonplaats, stellen haar gerust. Van het gesprek maken ze alleen een verslagje op achtergrondbasis, beloven ze, géén proces-verbaal. Geen van de verdachten zal haar getuigenis dus lezen in het strafdossier. Haar advocaat, Siemen van der Eijk, is inmiddels aangeschoven en vraagt: „En wordt dit gesprek opgenomen?” „Nee, we nemen dit niet op”, zegt de verbalisant. Wat de advocaat en de getuige op dat moment niet weten: de politie ziet haar vooral als pion. Ze wéét al dat de getuige weinig kan vertellen maar gebruikt haar als onderdeel van een ‘ruisstrategie’: iemand rondom de verdachte informatie verschaffen in de hoop dat die daarmee ‘ruis’ creëert en de – getapte – verdachte vervolgens geneigd zal zijn over de zaak te spreken. En dus blijft de opnameapparatuur aan de muur uit. Het verslag wordt niet opgemaakt in het officiële computerprogramma voor een proces-verbaal maar in een Word-document en de getuige zal later niets hoeven ondertekenen. Vreemd, maar de officier van justitie is ermee akkoord, begrijpt de advocaat van de verbalisant. Einde van de middag is het verhoor afgerond.

Valse datum en plaats

Als de officier de volgende dag het gespreksverslag leest, besluit ze anders. Ze vindt de inhoud zó interessant dat ze er alsnog een officieel proces-verbaal van wil maken. De teamleider van de politie is fel tegen, om genoemde redenen, maar moet overstag. De verbalisanten maken een proces-verbaal met valse datum en plaats en zetten erop dat het „abusievelijk niet op geluid is opgenomen”. Ze ondertekenen op ambtseed.

De getuige ontvangt via haar advocaat het proces-verbaal ter kennisgeving en is woest. Er waren toch afspraken gemaakt? En wat klopt er eigenlijk van die tekst? Ze heeft er nooit een handtekening onder gezet. En ook de advocaten van de verdachten, Wieteke Drummen, Jacqueline Kuijper en Michiel Balemans, ontvangen het document. Een getuigenverhoor dat niet is ondertekend, deels opgemaakt in Word, en niet is opgenomen. De advocaten krijgen toestemming de getuige te horen bij de rechter-commissaris. Ze verklaart niet alles zo te hebben gezegd als in het Word-document staat. En als ze daarna ook de verbalisanten en hun teamleider horen, wordt hen pas duidelijk hoe het proces-verbaal tot stand gekomen is.

‘Willens en wetens’

Kuijper vindt het ónvoorstelbaar: een officier van justitie die „willens en wetens een vals proces-verbaal inbrengt”. In het verleden zijn er wel eens opsporingsambtenaren geweest die met een valse verklaring de rechter wilden misleiden, maar niet eerder lag het initiatief aantoonbaar bij de rechtsbewaker van een zuivere procesgang. De gevolgen voor haar cliënt zijn op dat moment al onomkeerbaar: zijn hechtenis was met vier maanden verlengd vooral op basis van die ene verklaring.

De bewuste officier had bij justitie een andere werkomgeving gevonden. Haar vervanger gaf bij de behandeling toe dat er „fouten zijn begaan” en zei de verklaring „op inhoudelijke gronden” niet te willen gebruiken voor bewijs. Die handreiking vond de rechter vrijdag niet genoeg. Het Openbaar Ministerie wil het vonnis „rustig bestuderen” alvorens te reageren.

    • Freek Schravesande