Als een soort gekruisigde Jezus geeft Lula zich alsnog over

Brazilië De voor corruptie veroordeelde Braziliaanse ex-president Lula negeerde vrijdag een bevel om zich te melden voor de gevangenis. Na een bijna religieus afscheid van zijn fans, heeft hij zichzelf alsnog aangegeven.

In een gepassioneerde, historische en voorlopig laatste openbare speech, spreekt de linkse oud-president Luis Inácio ‘Lula’ da Silva zaterdagmiddag zijn aanhangers toe. Foto Ricardo Stuckert/EPA / via Lula Institute

„Ik zal mezelf aangeven. Ik ben niet bang en zeker niet op de vlucht. Maar jullie, het volk, zullen mijn droom voor een rechtvaardiger Brazilië voorzetten. Mijn droom waar armen kunnen studeren, kunnen reizen en geen honger lijden. En ik beloof jullie: ik zal sterker uit de gevangenis komen en daarna ben ik niet meer te verslaan.”

In een gepassioneerde, historische en voorlopig laatste openbare speech, spreekt de linkse oud-president Luis Inácio ‘Lula’ da Silva zaterdagmiddag lokale tijd duizenden geëmotioneerde Brazilianen toe. Hij deed dit vanaf een podium voor het gebouw van de metaalwerkersbond in zijn woonplaats São Bernardo do Campo.

Lula zal zich de komende uren – na een lunch met zijn familie – vrijwillig melden bij de politie om aan zijn celstraf van 12 jaar voor corruptie en witwassen te beginnen. Woensdag bepaalde het Hooggerechtshof afgelopen week dat Lula zijn hoger beroep en andere juridische mogelijkheden die er nog zijn om het vonnis aan te vechten, niet in vrijheid mag afwachten. Rechter Sérgio Moro, die belast is met de zaak Lava Jato, vaardigde binnen een dag een arrestatiebevel uit. Hij gaf Lula wel de kans om zich vrijwillig te melden voor vrijdagmiddag vijf uur (lokale tijd) .

Lees ook: Lula’s spel is uit, nu rest alleen de cel

Teruggetrokken in soort fort

Maar Lula lapte dat ultimatum aan zijn laars en trok zich terug in het gebouw van de metaalwerkersbond, de plek waar hij ooit zijn carrière als vakbondsleider begon, toen hij zelf metaalwerker was. Duizenden aanhangers ‘bewaken’ de plek sinds donderdag als een soort fort. Ze slapen er, buiten hebben diverse maatschappelijke en linkse organisaties hun tenten opgeslagen en staan eetstalletjes. „Dit is de plek waar ik geboren ben, kun je zeggen. Hier heb ik alles geleerd, het strijden, de politiek, de rechten van de arbeider”, zegt Lula terwijl hij naar het vakbondsgebouw wijst.

Zaterdagochtend verschijnt hij voor het eerst in dagen in de openbaarheid voor zijn aanhangers die met tranen in hun ogen aan zijn lippen hangen. De bijeenkomst is opgezet als herdenkingsdienst voor de vorig jaar overleden echtgenote van Lula.

De ceremonie heeft in het begin vooral iets van een kerkdienst waarin verschillende geestelijken spreken. De nadruk ligt daarbij op het verzet van Lula, dat zelfs vanuit de gevangenis nog door zal gaan. „Je kunt iemand vastzetten, hem monddood maken en zijn ideeën criminaliseren, maar zijn geest kun je nooit gevangen zetten, die is altijd vrij’”, zegt een priester.

In gedachten verzonken

Tijdens de kerkdienst zoekt Lula veel het oogcontact met de duizenden Brazilianen die hem toeroepen en moed inspreken en leuzen roepen: ‘Lula livre’ (Lula vrij) en ‘geef je zelf niet over!’ Hij kijkt de mensen recht in de ogen, lacht naar ze, steekt soms een duim op, of maakt met zijn hand een hartje. Maar Lula is ook veel in zijn eigen gedachten verzonken. Alsof hij zich voorbereidt op wat hem te wachten staat: een lange tijd zonder zich te kunnen omringen met de duizenden Brazilianen voor wie hij hun geliefde leider is.

Volgens Lula is hij onschuldig, is het strandhuis niet van hem, en is het vonnis tegen hem politiek gemotiveerd. Hij wil opnieuw president worden, en scoort met ruim 30 procent het hoogste in de peilingen voor de aankomende presidentsverkiezingen, in oktober. Als hij vastzit, wordt het vrijwel onmogelijk nog president te worden, hoewel juristen hierover verschillende meningen hebben.

„Ik word niet veroordeeld omdat ik schuldig ben, maar omdat ze bang zijn dat ik weer president wordt. Eerst is Dilma Rousseff afgezet, en nu willen ze Lula ten val brengen. Hier zit een strategisch en opzettelijk crimineel plan van de elite achter’”, zegt hij zaterdag hij vol emotie. Rousseff, de eerste vrouwelijke president van Brazilie en Lula’s opvolger, zit naast hem op het podium. Ze omhelst hem als de emoties te hoog oplopen.

Verdeeld land

Lula’s veroordeling verdeelt het land diep. Een deel van Brazilië juicht de dententie van Lula toe. Anderen zien er een politieke afrekening in. „Het is net alsof er een mes in mijn hart wordt gestoken”, zegt Maria de Fátima (25) terwijl ze naar Lula staart, die op nog geen paar meter van haar nog altijd speecht. „Dit raakt me zo. We hebben niemand anders dan Lula. Het feit dat hij zelf uit een straatarme familie komt, niet kon lezen en schrijven en president is geworden, is uniek. Geen politicus zet zich hier in voor de armen”, zegt ze.

Achter haar staat een zwart koppel dat elkaar innig vast houdt. „Zie hem daar nu staan, straks helemaal alleen in een cel”, zegt Marcos Souza Mello triest. „Lula heeft veel gedaan voor de zwarte Brazilianen. Ik ben gaan studeren omdat er een speciale regeling door hem was geïntroduceerd om gekleurde en zwarte jongeren uit favelas [sloppen, red.] naar de universiteit te krijgen. Als je praat over echte corruptie en criminaliteit in Brazilië moet je niet bij Lula zijn, maar de politie aanpakken: agenten moorden per jaar duizenden Brazilianen uit”, zegt hij. Als de menigte Lula’s naam scandeert, roept hij luidkeels mee.

Privécel in de gevangenis

Rechter Sérgio Moro gaf al aan dat Lula niet met geweld en handboeien gevangengenomen mag worden, en een speciale cel toegewezen krijgt met een eigen badkamer, en vanwege „morele en fysieke risico’s” wordt afgezonderd van de andere gevangenen.

„Weet je wat het is”, zegt Lula vanaf het podium, met zijn bekende rauwe, overslaande stem. „Het was mijn droom dat armen naar de universiteit konden, dat ze ook eens een keer een lap vlees konden eten, konden reizen. Maar blijkbaar ben je een crimineel als je voor de armen opkomt. Nou als dat zo is, dan blijf ik de rest van mijn leven crimineel.”

Dan neemt Lula afscheid van zijn aanhangers. Er worden bloemen uitgedeeld, mensen houden elkaar handen vast en huilen. Als hij het podium afkomt, hijsen ze hem op de schouders en wordt hij als een soort gekruisigde Jezus door het publiek gedragen en proberen mensen hem aan te raken en te kussen. „Lula we vergeten je nooit”, roept een partijgenoot vanaf het podium. „En nu allemaal naar Curitiba [waar hij de gevangenis in moet, red.], we zullen zorgen dat hij snel vrijkomt! „

Fans weerhielden Lula om zichzelf aan te geven

Rond 18:30 lokale tijd verliet Lula het pand van de vakbond in zijn woonplaats São Bernardo do Campo nadat bij een eerdere poging om te vertrekken duizenden aanhangers de auto waar hij inzat met man en macht tegen hielden en de weg barricadeerden, zodat de nog altijd immens populaire leider niet kon vertrekken om zich in te laten rekenen.

,,Laten we het gebouw omsingelen!” riepen de fans, waarna verschillende groepen rondom het gebouw de uitgangen die er waren afzetten en de zaak escaleerde. Lula’s auto kon er niet door en keerde terug, waarna Lula het gebouw weer in ging. De spanning liep verder op toen vervolgens de zwaar bewapende politie kwam en het gebouw omsingeld. Boven het gebouw cirkelden vier helikopters. Leiders van de arbeiderspartij (PT) riepen vanaf het podium door luidsprekers de aanwezigen op rustig te blijven en probeerde hen te overtuigen om Lula te laten vertrekken om grotere drama’s te voorkomen. Uiteindelijk lukte het de oud-president alsnog weg te gaan.

De dramatische gebeurtenis volgde na een bijeenkomst van Lula eerder op de dag voor duizenden aanhangers waarin hij verklaarde dat hij zich zou overgeven, terwijl hij onschuldig is. ,,Maar ik roep jullie op mijn strijd en dromen voor een gelijkwaardiger Brazilië voort te zetten, jullie zijn allemaal ‘Lula’!” riep hij vanaf het podium. Lula beloofde zijn aanhang ook dat hij alleen maar sterker uit de gevangenis zou komen en daarna onverslaanbaar zou zijn.

Schoenpoetser tot president

Brazilie is compleet verdeeld over de arrestatie van Lula da Silva. Terwijl er in het hele land door delen van de bevolking wordt gehuild en mensen woedend zijn omdat hun leider is opgesloten, waren er ook in het hele land feesten nadat bekend was dat Lula zich had overgegeven. Lula da Silva was president van Brazilië tussen 2003 en 2011, in de periode waarin het land een ongekende groei doormaakte, tot wel 7,5 procent.

Onder Lula’s bewind lukte het meer dan 40 miljoen Brazilianen op te klimmen uit de ergste armoede, honger werd bestreden en arme Brazilianen kregen voor het eerst toegang tot kredieten en speciale gezinsuitkeringen. Lula, zelf afkomstig uit een straatarm gezin, wist als niemand beter hoe het was om in het Braziliaanse klassensysteem aan de onderkant van de ladder te staan. Op zijn twaalfde werkte hij als schoenpoetser in de straten van Sao Paulo, pas als tiener leerde hij lezen en schrijven en via de vakbond waarbij hij als metaalwerker was aangesloten lukte het vakbondsleider en later president te worden. Na twee termijnen vertrok Lula met een populariteit van 80 procent.

    • Nina Jurna