Opkomst van China is vooral nadelig voor Trump-stemmers

Handelsconflict De opkomst van exportland China zorgt al langer voor spanningen. Nu gaat de strijd ook over dominantie in technologie.

Chinese busjes en pick-up trucks bestemd voor de export, in de haven van Lianyungang. Foto Reuters

Amerikaanse tarieven op robots uit China, Chinese tarieven op Amerikaanse sojabonen. Heffingen op staal, heffingen op Harley Davidsons. In de snel oplopende, door de Amerikaanse president Donald Trump begonnen handelsruzie komen honderden producten voorbij, plus heel wat cijfers en percentages. De rumoerige tweets van Trump („handelsoorlogen zijn goed en makkelijk te winnen”) en de stoere taal terug van zijn handelspartners („China is klaar voor een handelsoorlog”) maken het conflict niet veel overzichtelijker. Wat is nu de stand van zaken? En wat zijn de bepalende factoren in het geschil?

Het handelsdispuut kent tot nu toe vier fases. Het begon in januari, toen Trump importtarieven invoerde op buitenlandse wasmachines en zonnepanelen. Zuid-Korea (Samsung) en China (zonnecellen) werden vooral getroffen, maar zagen tot dusver af van vergelding.

Daarna, in maart, kwamen Trumps importheffingen van 25 procent op staal en 10 procent op aluminium. Onder meer de EU, Mexico en Canada kregen tijdelijk vrijstelling tot 1 mei. De EU heeft represailles klaar liggen als zij dan alsnog wordt geraakt. China, dat geen vrijstelling kreeg, sloeg terug met tarieven van 25 procent op een beperkt aantal producten uit de VS, waaronder varkensvlees.

Het derde conflict gaat enkel over China. Trump kondigde vorige maand importheffingen ter waarde van 50 miljard dollar (41 miljard euro) aan op Chinese industriële en technologische goederen. Afgelopen week werd de lijst bekend: 1.300 Chinese producten, waaronder ‘radarapparatuur’, ‘elektromagneten voor MRI-scanners’ en ‘industriële robots’, worden belast met 25 procent. De tarieven moeten over krap twee maanden ingaan, wat tijd geeft voor onderhandelingen. China sloeg evenwel meteen terug met de aankondiging van heffingen op onder meer sojabonen uit de VS. Die Chinese heffingen gaan ook niet meteen in.

Vrijdag dreigde Trump met nog eens 100 miljard dollar aan tarieven tegen China – het land dat duidelijk de meeste grieven veroorzaakt in het Witte Huis.

De Chinese schok

Die grieven zijn niet nieuw en evenmin uniek voor Trump. Ook president Obama zei regelmatig dat China „oneerlijk” handel drijft: Chinese producten stromen de relatief open Amerikaanse markt op, terwijl China de eigen markt afschermt. Obama trof Chinese autobanden en zonnecellen met heffingen. En om een blok tegen China te vormen, sloot hij een handelsverdrag met landen om China heen (TPP), dat Trump echter meteen annuleerde omdat hij vond dat het uiteindelijk juist de VS benadeelde.

Ook Europa is ruzie met China niet vreemd. De ‘bh-oorlog’ is alweer bijna vergeten

Spanningen met de Chinezen zijn ook de EU niet vreemd. Bijna weer vergeten zijn de bra wars (bh-oorlogen), over goedkoop Chinees textiel. Wekenlang stonden in 2005 containers met miljoenen Chinese kledingstukken te wachten in Europese havens. Eind vorig jaar schaarde de regering-Trump zich achter de EU in een zaak tegen China bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO). De EU betoogt dat de Volksrepubliek geen markteconomie is en dus voorlopig ook niet zo door de WTO mag worden bestempeld. Gebeurt dit wel, dan krijgen de VS en de EU minder middelen (zoals anti-dumpingheffingen) om Chinese import te weren.

De opkomst van China als exportnatie – versneld door China’s toetreding tot de WTO in 2001 – is dé grote ontwikkeling in de wereldeconomie in de laatste decennia. The China trade shock heet een recent onderzoek van drie Amerikaanse economen, onder meer van overheidsdenktank NBER. Het Chinese aandeel in de totale wereldwijde inkomsten uit export steeg tussen 1991 en 2012 van 4 naar 24 procent, schrijven ze. In de VS trof de Chinese concurrentie vooral een bepaalde laag van de bevolking. Die is blanker, minder hoog opgeleid, ouder en armer dan gemiddeld. Het leest als een beschrijving van een typische Trump-stemmer.

Ook de Groningse econoom Marcel Timmer, hoogleraar in Groningen en handelsexpert, noemt de opkomst van China een „schok”. „Die heeft de voorbije jaren vooral de VS geraakt. West-Europa kon er wat beter mee omgaan omdat het al een eigen interne schok had gehad, de EU-uitbreiding. En hier is het sociale vangnet sterker.” Het Amerikaanse handelstekort met China (306 miljard euro, 2017) is groter dan het Europese (175 miljard, 2016).

Made in China 2025

Toch gaat dit over meer dan het zoveelste westerse handelsgeschil met de Chinezen. De regering-Trump gaat in allerlei opzichten verder dan ooit. Qua omvang en breedte zijn Trumps heffingen tegen China ingrijpender dan die onder Obama. Ook lijkt Trump geen geduld te hebben voor lange procedures bij de WTO, een organisatie waar zijn adviseurs hoe dan ook niets van moeten hebben.

Daarnaast wil de Amerikaanse regering niet alleen het China van nu raken, maar ook, nu al, het China van de toekomst. Het Witte Huis liet weten dat de laatste ronde tarieven vooral is gericht tegen sectoren die vallen onder de ‘Made in China 2025’-strategie van de Chinese regering. Het doel daarvan is even driest als verontrustend, vanuit Amerikaans perspectief. China wil wereldleider worden in technologisch hoogstaande producten variërend van halfgeleiders tot robots en van elektrische auto’s tot vliegtuigen.

De Amerikaanse angst voor het verlies van dominantie op dit terrein is begrijpelijk, zegt Max Zenglein, onderzoeker bij het Mercator Instituut voor Chinastudies in Berlijn. Uiteindelijk is China’s doel westerse bedrijven te „vervangen”. Niet voor niets probeert China westerse industriële en techbedrijven over te nemen. Al langer klinken klachten over het ‘stelen’ van westerse technologie en het breken van westerse patenten door China.

Zenglein betwijfelt of China onder de indruk zal zijn van Trumps tarieven. „Tot dusver maken deze ‘Made in China 2025’- goederen maar een heel klein percentage uit van de totale Chinese export, maar dit zal de komende decennia wel toenemen.” Misschien, zegt hij, moeten we de Amerikaanse maatregelen dan ook zien als „symbolisch waarschuwingsschot”.

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel waren de getallen in het staafdiagram op foutieve wijze vermeld. Dit is nu aangepast.