Opinie

    • Arjen Fortuin

Ongelijkheid in de dood

Zap In ‘Focus’ bezocht Diederik Jekel een body farm, waar ter beschikking van de wetenschap gestelde lichamen te rotten worden gelegd. De anonimiteit van die doden contrasteert scherp met ‘Break Free’, een eerbetoon aan overleden jongeren.

Pilotenpet en een foto van Lucas Westenberg in Break Free (BNNVARA)

Hoe sterft een vis, vroeg Keuringsdienst van waarde zich donderdagavond af en de antwoorden stemden weinig vrolijk over het vissenlot. Geslacht worden is voor een koe of varken al geen pretje, maar een vis kan het zomaar overkomen dat zijn ingewanden er bij leven uitgetrokken worden. „Vissen schreeuwen niet”, luidde een van de verklaringen voor de grote ongelijkheid in het sterven der dieren.

Ook onder mensen heerst er grote ongelijkheid in de dood. De vissen onder de mensendoden zijn de Mexicanen die de grens met de Verenigde Staten oversteken, verdwalen in de Texaanse hitte en anoniem sterven. Diederik Jekel van het populair-wetenschappelijke programma Focus (NTR) reisde erheen om te praten over ontbinding en identificatie.

Jekel zagen we lijden in de verzengende stank van een body farm, waar ter beschikking van de wetenschap gestelde lichamen in de buitenlucht te rotten worden gelegd om het vergaan te onderzoeken. Al na een paar dagen kan er niet meer dan een skelet over zijn, door gieren en wasberen.

Verderop vertelt de sheriff van een kleine county hoe hij de afgelopen jaren resten van bijna zeshonderd mensen heeft gevonden. Soms liggen de botten in kleine groepjes. Dat duidt op migranten die bij elkaar zijn gekropen. Ze hebben elkaar van dorst en uitputting zien sterven. „Ik denk dat we van één op de vijf slachtoffers stoffelijke resten vinden”, zegt de sheriff. Hij heeft grote witte zakken met botten in een schuur liggen.

Bij een laboratorium in de buurt liggen de resten in kartonnen dozen met nummers. Aan de hand van persoonlijke eigendommen en DNA-gegevens probeert men namen bij de nummers te zoeken. Dat gaat lastig, ook al omdat mensen die illegaal in de VS verblijven hun DNA niet af durven te staan uit vrees voor uitzetting. Jekel spreekt een vrouw die na eindeloos zoeken op de site van het onderzoeksinstituut plots de blauwe Nikes van haar vermiste broer herkende.

De verschrikkelijke anonimiteit van de doden in Texas contrasteert scherp met het vrijwel tegelijkertijd uitgezonden Break Free (BNNVARA) waarin een monumentje werd opgericht voor Lucas Westenberg, een jonge leerling-piloot die vijf jaar geleden tijdens een examenvlucht met twee anderen verongelukte in Arizona. Lucas leek negentien jaar door het leven toegelachen te worden – en hij lachte terug naar het leven. Hij wilde piloot worden, net als zijn vader en opa.

Zijn ouders gingen, in gezelschap van de camera, op zoek naar de plaats waar Lucas neerstortte. „Het geluk is niet aan mijn zijde”, had Lucas ge-appt toen hij zijn relatief ingewikkelde opdracht vernam. De louterende reis van zijn ouders werd zonder effectbejag in beeld gebracht – al vraag ik me af of deze mensen hun intieme tocht niet beter buiten het zicht van de televisiekijker hadden kunnen ondernemen.

De vader van Lucas is na de dood van zijn zoon vervroegd gestopt met vliegen. Op de rampplek laat hij zijn pilotenpet achter met een foto waarop zijn negenjarige zoon die pet draagt. „Hier is het allemaal geëindigd”, zegt hij terwijl hij naar de lucht staart.

Het is een droevig ritueel, maar het is een ritueel – wat pijnlijk contrasteert met de kale anonimiteit van de gestorven migranten uit de Focus-reportage. Onder hen waren ook negentienjarigen met een hoofd vol dromen. Met ouders ook, die al zo lang niets hebben gehoord dat ze alleen het ergste nog kunnen vrezen. En geen televisieprogramma dat hen ooit mee zal nemen.

    • Arjen Fortuin