Na vijf jaar kreeg Lisa haar dochter terug

Gezinshereniging

Bij haar vlucht uit Nigeria moet Lisa Okpokunu haar driejarige dochter noodgedwongen achterlaten. Het duurt jaren om haar terug te krijgen.

Op van de zenuwen wachtte Lisa Okpokunu haar dochter Kimberly eind vorig jaar op Schiphol op.

Als Lisa Okpokunu op 5 november 2017 om zes uur ’s morgens Kimberly in haar armen sluit, heeft ze haar bijna vijf jaar niet gezien. Op van de zenuwen heeft Okpokunu haar dochter op Schiphol opgewacht. Met in haar tas een roze gewatteerde jas met witte nepbontkraag. Het is koud in Nederland, zeker voor een achtjarig meisje dat net uit Nigeria komt.

De hereniging van moeder en kind heeft een lange en bizarre voorgeschiedenis. Twee maanden later vertelt Okpokunu erover op de bank van haar flat in Capelle aan den IJssel, samen met Monique de Laat, de vrijwilliger die haar al vijf jaar bijstaat. Okpokunu spreekt Nederlands, af en toe vult De Laat iets aan.

Het verhaal begint met haar vlucht. Het is december 2012 als Okpokunu moet vluchten uit Nigeria. Ze laat haar driejarige dochtertje noodgedwongen achter. Ingaan op de reden van haar vlucht wil ze niet. Maar het feit dat ze, eenmaal in Nederland, binnen twee maanden een verblijfsvergunning krijgt, zegt genoeg. Oók de IND onderschrijft dat Okpokunu in Nigeria groot gevaar liep.

„Ze was bang en getraumatiseerd. Ze had constant hoofdpijn en voelde zich angstig zonder reden”

In Nederland is ze veilig, maar ze voelt zich eenzaam in de kille flat. Ze maakt zich zorgen om Kimberly. De Laat: „Ze was bang en getraumatiseerd. Ze had constant hoofdpijn en voelde zich angstig zonder reden.”

Als de inburgeringscursus begint, slaagt Okpokunu binnen een jaar. Volgens De Laat werkte ze hard en zette ze door. Okpokunu doet nu een economische opleiding op mbo-2 niveau, die ze dit jaar afrondt. Ze wil daarna als verkoopster gaan werken in een drogisterij.

Getraumatiseerd en angstig als ze is, net na aankomst in Nederland, durft ze pas na een jaar op zoek te gaan naar haar dochter. Via de Afrikaans-protestantse kerk Living Faith in Rotterdam (nu Amsterdam) ontmoet ze andere Nigeriaanse Nederlanders. Op een zondag komen er zo’n zeventig kerkgangers, vertelt ze. Niet alleen Nigerianen, wel vrijwel alleen Afrikanen. De kerk is een grote steun – ze maakt er vrienden die haar steunen in die lastige jaren. Kerkgangers die op vakantie gaan naar Nigeria vraagt ze uit te kijken naar Kimberly. Foto’s om mee te geven heeft ze niet.

Sweety Richards (‘Mama Sweety’) is de derde die naar Nigeria teruggaat. Het is juli 2014. Als Mama Sweety in Nigeria onderweg stopt bij een kiosk langs de weg vlakbij Ugonoba, brengt een meisje van een jaar of vijf haar limonade. Als ze morst, snauwt de eigenaar van de kiosk: ‘Pas toch op, Kimberly!’

Kimberly?, denkt mama Sweety. En ze vraagt de vrouw waarom ze snauwt. Heb geen medelijden, zegt de eigenaresse. „Het kind moet mij dankbaar zijn, ik heb haar gered. Haar vader wilde haar in het bos verbranden. Hij geloofde dat de duivel in haar zat. Ze was een gedoemd kind, zei hij.” Als de vrouw naar binnen gaat, maakt Mama Sweety foto’s van Kimberly met haar telefoon.

Terug in Nederland laat Mama Sweety de foto’s aan Okpokunu zien. Die herkent haar dochter meteen.

De vondst van haar dochter is een wonder. Maar daarmee is Kimberly nog lang niet in Nederland.

Woedende pleegmoeder

Okpokunu vertelt het verhaal aan De Laat, dan nog vrijwilliger bij VluchtelingenWerk, nu bij Stichting Welzijn Capelle. De Laat is een vrijwilliger die zich niet laat ontmoedigen door het papierwerk waarmee vluchtelingen, met name het eerste jaar, te maken krijgen. Vastbesloten ploegt ze er doorheen.

De Laat begrijpt meteen dat Okpokunu er alles aan wil doen om haar dochter naar Nederland te krijgen. Ze gaat haar helpen. Het is maar goed dat ze allebei nog niet weten waar ze aan beginnen.

De Laat wil contact leggen met de pleegmoeder in Nigeria en vraagt Mama Sweety en Okpokunu eind augustus 2014 naar het kantoortje van VluchtelingenWerk in Capelle te komen. Het zweet staat Okpokunu in de handen als ze de telefoon hoort overgaan.

De pleegmoeder is eerst woedend. „Hoe durft u stiekem een foto te maken!”, schreeuwt ze in de telefoon. Mama Sweety praat en praat. Het duurde wel een kwartier voor ze gekalmeerd was, zegt Okpokunu. „Maar toen luisterde ze naar ons verhaal.” Als Okpokunu vertelt dat haar dochter kleine, aangeboren gaatjes boven haar oren heeft sinds haar geboorte, zegt ze: „Dat heeft Kimberly ook. Dan is zij jouw dochter.”

Okpokunu dient een aanvraag tot gezinshereniging in bij de IND. De Laat: „Lisa had goddank in haar eerste gesprek met de IND, direct na aankomst, verteld dat ze een dochter heeft, hoe oud ze is en hoe ze heet. Had ze dat niet gedaan, dan hadden we het kunnen schudden.”

De aanvraag wordt afgewezen. Reden: toestemming van de vader ontbreekt. De Laat: „Dat wilden we absoluut niet vragen. Dat zou een doodvonnis zijn voor Kimberly. Hij had haar immers willen vermoorden. En bovendien wilden we niet dat hij zou weten dat Lisa in Nederland zit.”

Okpokunu zoekt een advocaat en gaat in beroep bij de IND. Er volgt een hoorzitting in Den Bosch. Okpokunu moet uitleggen waarom het meisje de naam van de vader draagt, terwijl hij haar niet wenste en haar probeerde te vermoorden. De Laat: „Lisa vertelde dat kinderen in Nigeria de naam van de vader krijgen, ook als je niet bent getrouwd.”

Het duurde zo lang, ik begon de hoop te verliezen

Okpokunu: „Ze dachten dat ik Kimberly vrijwillig had achtergelaten.” De Laat: „Toen werd ik boos en riep: hoe kun je dat van een moeder zeggen die zó getraumatiseerd is en zoveel heeft meegemaakt. De ambtenaar van de IND zei dat ik stil moest zijn of ze zou me laten verwijderen.” Okpokunu lacht.

DNA-test

Een tweede afwijzing volgt. Ze gaan in beroep bij de rechtbank, dit keer moeten ze naar Middelburg. Mama Sweety komt ook, ze wil Lisa Okpokunu steunen. Als de advocaat door heeft wie zij is, vraagt hij aan de rechter of zij mag getuigen. Mama Sweety vertelt hoe ze Kimberly bij toeval in Nigeria heeft gevonden. De Laat: „De rechter begreep het, leek het. Het voelde echt goed.” Okpokunu knikt. Toch werd het verzoek voor de derde keer afgewezen.

Om sterker te staan, besluiten ze alvast een DNA-test te laten uitvoeren. Het laboratorium waarvan de IND zelf ook gebruik maakt, heeft net een aanbieding. Daar kwam De Laat al googelend achter. De test kost 300 euro. Mama Sweety neemt de taak op zich. Op haar volgende reis naar Nigeria, in het voorjaar van 2016, zal het gebeuren. De Laat legt haar uit hoe ze met een wattenstaafje wangslijm moet afnemen en in een buisje moet stoppen. De uitslag komt een paar dagen na terugkomst van Mama Sweety in Nederland op 10 april: Kimberly is de dochter van Lisa Okpokunu.

Intussen voert de pleegmoeder de druk op. Ze is weduwe, heeft twee eigen dochters en weinig geld. Als de moeder van Kimberly haar dochter in Nederland wil hebben, waarom regelt ze dat dan niet? De Laat: „Ze snapte niet waarom het zo lang moest duren. In Nigeria los je dit soort kwesties met geld op.”

In oktober 2016 gaat de pleegmoeder, zonder dat aan Okpokunu te melden, naar het dorp waar Kimberly vandaan komt. Ze hoopt familie te vinden die de zorg voor Kimberly kan overnemen. In het dorp hoort ze dat de vader van Kimberly een jaar eerder is doodgeschoten vanwege een zakelijk conflict. Ze belt De Laat op haar mobiel: „De vader van Kimberly is dood!” De Laat: „De pleegmoeder durfde Lisa niet te bellen. Maar het was natuurlijk hartstikke goed nieuws!” De Laat belt Okpokunu.

De vader van Kimberly is dood en de moeder in Nederland is haar echte moeder, bewijst een DNA-test. Maar dat betekent niet dat het meisje naar Nederland kan komen. De advocaat van Okpokunu gaat met pensioen. De Laat vindt dat nu ze zó ver zijn, niets meer aan het toeval mag worden overgelaten. Ze vraagt het gerenommeerde, in mensenrechten gespecialiseerde, kantoor Prakken d’Oliveira.

De nieuwe advocaat komt met een lijst documenten die nog aangeleverd moeten worden: de overlijdensakte van de vader, de geboorteakte van Kimberly, de verklaring van de pleegmoeder, de hele whatsapp-geschiedenis van gesprekken tussen de pleegmoeder en Okpokunu, alle bewijzen van financiële ondersteuning van het pleeggezin. Twee maanden later sturen ze het hele pakket aangetekend naar de IND.

Toen moesten ze weer wachten.

Okpokunu: „Het duurde zo lang, ik begon de hoop te verliezen.”

De Laat: „Ik vond het ongelooflijk. Je komt bij de IND gewoon weer onderop de stapel. Terwijl het om een jong kind gaat en een heel duidelijke zaak.”

Zes maanden later, juli 2017, drie jaar nadat Mama Sweety Kimberly voor het eerst zag bij de kiosk, komt er bericht van de IND: de geboorteakte is vals. „We wisten niet wat we hoorden”, zegt De Laat. „Er was 200 euro voor betaald.” Het gebeurt vaker in Nigeria, begrijpen ze later. De ambtenaar steekt het geld in zijn zak en knutselt een kopie.

Er wordt een nieuwe geboorteakte opgevraagd en dan komt er schot in de zaak. Op 20 oktober 2017 meldt de IND dat gezinshereniging is toegestaan. Kimberly vliegt met haar pleegmoeder naar Ghana, waar een Nederlandse ambassade is. Binnen een week heeft ze een visum.

Zondag 5 november landt ze op Schiphol.

Schakelklas

Was dat het einde van een nachtmerrie en het begin van een sprookje? Nee. Een meisje dat bijna vijf jaar van haar moeder gescheiden is, en in een koud, guur nat land arriveert, in een tweekamerflat terecht komt in een buitenwijk van een satellietstadje, moet wennen. In de ‘schakelklas’ zitten vrijwel alleen maar Syrische kinderen, die haar een beetje vreemd vinden. De Laat: „De directeur en de leerkrachten zijn betrokken en zeer ervaren. Ze helpen Kimberly waar ze kunnen.”

Maar de stress van het gescheiden zijn, is weg. Lisa Okpokunu kijkt naar haar dochter, die met een plastic kroontje op haar hoofd een spelletje op haar tablet speelt. Ze is vertederd. Samen gaan ze het redden.

    • Sheila Kamerman