Lula moet zich van de rechter vrijdag melden bij de politie

De Braziliaanse oud-president, veroordeeld wegens corruptie, moet direct de cel in. Kan de grote favoriet voor de presidentsverkiezingen zich nog kandidaat stellen?

Aanhangers van de Braziliaanse oud-president Luiz Inacio Lula da Silva demonstreren op donderdag in Sao Bernardo do Campo tegen zijn veroordeling. Foto Fernando Bizerra / EPA

Nog geen 24 uur nadat het Braziliaanse Hooggerechtshof besliste dat de voor corruptie veroordeelde oud-president Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva zijn hoger beroep in de gevangenis moet afwachten, is er al een arrestatiebevel tegen hem uitgevaardigd. Lula heeft tot vrijdagmiddag 17:00 uur (lokale tijd) om zich te melden bij de politie om te beginnen aan zijn 12-jarige celstraf.

Sérgio Moro, de rechter die Lula vorig jaar heeft veroordeeld wegens corruptie en witwassen in de grote corruptiezaak Operatie Lava Jato (Wasstraat), liet er geen gras over groeien. Wel gaf hij de oud-president de kans de eer aan zichzelf te houden. „Het gaat immers om oud- president van een natie”, aldus het arrestatiebevel.

Moro heeft de federale politie een strikt verbod opgelegd om handboeien te gebruiken. Lula is een speciale cel beloofd met een eigen badkamer. Hij zal worden afgezonderd van andere gevangenen om „morele en fysieke risico’s” te voorkomen. Ook krijgt de oud-president ruim twee uur ‘luchttijd’ per dag en zullen bezoekregels minder streng zijn dan normaal.

De 72-jarige Lula is schuldig bevonden aan het aannemen van steekpenningen. Rechter Moro – belast met Lava Jato, de grootste corruptiezaak uit de Braziliaanse geschiedenis, waarbij al meer dan honderd politici en topfunctionarissen veroordeeld zijn – heeft geoordeeld dat de linkse oud-president een penthouse heeft aangenomen ter waarde van 2,2, miljoen real (ongeveer 535.000 euro). Lula kreeg het strandhuis in de deelstaat São Paulo van bouwonderneming OAS, in ruil voor lucratieve contracten die hij regelde voor het bedrijf bij het semi-staatsoliebedrijf Petrobras.

Voorsprong van ruim 30 procent

Lula ontkent dit; volgens hem is zijn veroordeling politiek gemotiveerd. In opiniepeilingen voor de presidentsverkiezingen van oktober leidt hij met meer dan 30 procent.

Lula wil voor een derde termijn president van Brazilië worden, maar nu hij op het punt staat achter de tralies te verdwijnen, lijken de kansen van de grote favoriet minimaal. Toch zouden er ook vanuit de gevangenis nog mogelijkheden zijn voor Lula om zich kandidaat te stellen, menen juristen. De sluitingsdatum voor de kandidaatstelling voor de verkiezingen is half augustus.

Lees ook: Lula’s spel is uit, nu rest alleen de cel

Onmiddellijk na het arrestatiebevel trokken duizenden aanhangers in de rode kleuren van de arbeiderspartij (PT) naar de woonplaats van Lula om hun steun te betuigen. In Sao Paulo braken gevechten uit tussen voor- en tegenstanders rondom het gebouw waar het Lula-instituut zetelt. De oud-president hield zich op bij de unie van metaalbewerkers waar hij ooit zijn loopbaan begon als arbeider en later als vakbondsleider.

Ondanks zijn populariteit en de peilingen, vindt meer dan de helft van de Brazilianen dat Lula de gevangenis in moet. De corruptiezaak waarvoor hij veroordeeld is, is slechts een van in totaal zes zaken tegen de oud-president.

„Het zou onrechtvaardig als Lula niet snel de gevangenis in gaat, ik ben blij dat de rechter er nu zoveel vaart achter zet”, zegt Santiago Noronho, een werkloze ingenieur die ’s avonds als Uber-chauffeur door Rio rijdt. „Corrupte leiders moeten net als iedereen die steelt, ook gestraft worden. Ik zeg dit met pijn in mijn hart, want ik heb twee keer met veel passie op Lula gestemd. Maar hij moet echt de gevangenis in.”

Lula wil hoe dan ook meedoen

Lula, die donderdagavond nog niet had gereageerd op de uitspraak van het Hof en het arrestatiebevel, heeft eerder aangegeven dat hij hoe dan ook wil meedoen aan de verkiezingen. „Ik wil Brazilië weer tot grote hoogte brengen, net zoals de gloriejaren toen ik aan de macht was”, zei de gedreven oud-president vorig week bij een verkiezingstournee. Tijdens zijn regeerperiode van 2003 tot 2011 bereikte de Braziliaanse economie groeicijfers van rond 7,5 procent per jaar en klommen 40 miljoen Brazilianen op uit ernstige armoede.

De arbeiderspartij liet donderdag weten nog steeds vierkant achter hun leider te staan. „We hebben maar een kandidaat en dat is en blijft Lula”, zei partijvoorzitter Gleisi Hoffmann bij een bijeenkomst van de partij.

Maar politieke analisten begonnen na het arrestatiebevel onmiddellijk te speculeren over de politieke gevolgen. Nummer twee in de peilingen is de extreemrechtste kandidaat Jair Bolsonaro, een oud-militair met een zeer conservatieve agenda. Hij wil de wapenwetgeving versoepelen en hemelt de militaire dictatuur in Brazilië (1964-1985) op.

Maar ook voor kleinere linkse partijen biedt een uitschakeling van Lula perspectieven om te gaan groeien. De Partida Socialista Brasileiro (PSB) zal snel bekend maken dat oud-voorzitter van het Hooggerechtshof Joaquim Barbosa tot de partij is toegetreden en vermoedelijk hun presidentskandidaat wordt. Barbosa, de eerste zwarte rechter bij Hooggerechtshof, heeft een zuiver en betrouwbaar imago doordat hij corruptie aanpakte en het aandurfde hooggeplaatsten te veroordelen in het zogenoemde Mensalão schandaal, een corruptieschandaal rond het kopen van congresstemmen. Bij zowel rechtse als linkse Brazilianen is de onkreukbare Barbosa daarom enorm populair.

Ondertussen is de grote vraag of Lula zich daadwerkelijk bij de federale politie meldt voordat de deadline is verstreken. Als hij Moro’s bevel naast zich neerlegt, zal Lula onder dwang gearresteerd moeten worden, waardoor de spanningen in het land verder zullen oplopen.

    • Nina Jurna