Recensie

Een audiovisuele ode aan het Friese dorpsleven

Oud-inwoner en journalist Sjoerd Litjens interviewde alle 128 huishoudens in het Friese dorp Feanwâldsterwâl.

Foto Tryntsje Nauta

Een grote vaart, vier straten met 128 vrijstaande woningen, talloze smalle slootjes en één kroeg. Meer is er niet in het kleine Friese dorp Feanwâldsterwâl (Veenwoudsterwal), gelegen in het buitengebied tussen Leeuwarden en Groningen.

Toch is hier een schat aan verhalen te vinden. Bijvoorbeeld over de bijna tachtigjarige vrouw die na de dood van haar man weer verliefd werd als een puber; over het homostel, in het dorp bekend als ‘de buurmans’, met hun tientallen dieren; het stel dat al twintig jaar bezig is met de verbouwing van hun boerderij. Er zijn ook trieste verhalen, zoals over de 17-jarige Sjoerdtje die een paar weken voordat ze overleed bij een auto-ongeluk een nachtmerrie had over haar dood.

Oud-inwoner en journalist Sjoerd Litjens heeft oog voor al deze levensverhalen. Vier jaar geleden kwam hij op het idee om alle huishoudens van Feanwâldsterwâl, een voormalig veendorp uit eind 19e eeuw, te interviewen. „Ik geloof dat er in iedereen een verhaal schuilt en ik wilde graag het alledaagse dorpsleven vastleggen”, zegt Litjens. Het resultaat is een bijzondere audiovisuele voorstelling waar elke werkdag een kort, kernachtig audioportret van een van de dorpsinwoners wordt afgespeeld via iependoarp.eu. De audiofragmenten worden ook uitgezonden door Omrop Fryslân.

De onthaasting, overduidelijk merkbaar in het dorp, komt op de website goed naar voren doordat Litjens twee fotografen de opdracht gaf om een verstild beeld te maken op basis van het interview.

Het omvangrijke project, gemaakt door in totaal tien mensen met Litjens als productieleider en interviewer, is onderdeel van Leeuwarden Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa en sluit aan bij het thema ‘Iepen Mienskip’ (open gemeenschap).

Cultureel erfgoed

Al wandelend door het pittoreske lintdorp vertelt Litjens dat hij ervoor heeft gewaakt om alleen maar een nostalgische ode te brengen aan het dorp van zijn jeugd. Dat dit geen makkelijke opgave was, blijkt wel wanneer we hartelijk worden uitgenodigd bij het oudste echtpaar van het dorp: Jelle (83) en Maaike (79) van der Meulen. Tijdens het eten van een bord groentesoep met balletjes - „we eten altijd warm ’s middags” – vertelt de man des huizes over de vroegere twisten tussen de Gereformeerden en niet-gelovigen en over de boerderij van zijn ouders.

Soms moest Litjens mensen teleurstellen. Toen tijdens een interview de secretaris van de buurtvereniging het jaarverslag voorlas, was hij gelijk verkocht. „De energie en de tijd die inwoners stoppen in het organiseren van buurtactiviteiten; dat is geweldig materiaal.” Daarom selecteerde hij dat deel van het interview voor zijn productie. „Al had zij liever haar eigen, persoonlijke verhaal verteld.”

Feanwâldsterwâl kent een paar families die er al generaties lang wonen, maar het merendeel van de inwoners is aan komen waaien. Zoals Fred van Elst (67). De voormalig account is geboren in Heemstede en kwam 45 jaar geleden als „arme sloeber” terecht in dit Friese dorp. Het is de ruimte, de zelfredzaamheid van de inwoners en het praatje over de heg, waardoor Van Elst zich al snel thuis voelde. Zelfs zijn schoondochter „geboren op vijf hoog in Den Haag” zou hier wel heen willen verhuizen. Volgens Van Elst is de grootste waarde van het journalistieke project dat het een „tijdsdocument” is.

Litjens is ondertussen bezig met een fototentoonstelling en een boek over het dorp en wil zijn kennis overdragen aan een documentairemaker in de omgeving van de Ierse stad Galway. „Zij zijn de Culturele Hoofdstad in 2020 en net als in Friesland spreken ze daar meerdere talen. Dus ik zie veel overeenkomsten en zou het erg mooi vinden als dit een Europees project wordt.”

    • Huib de Zeeuw