Deze vijf militaire elite-medailles zijn weer even ‘thuis’ in Arnhem

Vijf Victoria Crosses, hoge en zeer zeldzame Britse militaire onderscheidingen, zijn te zien in het Airborne Museum Oosterbeek. De tentoonstelling ´For Valour´ vertelt het verhaal van de medailles en de mannen die ze kregen om hun heldenmoed bij de Slag om Arhnem (1944).

De medailles waaronder het Victoria Cross (L) van John Grayburn. Te zien tijdens de tijdelijke expositie 'EGO' in het Airborne Museum ‘Hartenstein’ te Oosterbeek. Foto Berry de Reus

„Dat zijn ze, onze Rembrandts.” Sarah Heijse, directeur van het Airborne Museum in Oosterbeek, wijst vol trots op een manshoge vitrine. Daarin hangen achter gepantserd glas vijf sets medailles te glimmen in zacht spotlicht. Het zijn de vijf Victoria Crosses die zijn uitgereikt voor heldendaden verricht tijdens de slag om Arnhem in september 1944. Het is voor het eerst dat deze hoogste en zeer zeldzame Britse dapperheidsonderscheidingen bij elkaar te zien zijn in één museum. De tentoonstelling For Valour vertelt het verhaal van de medailles en dat van de mannen aan wie de onderscheiding werd toegekend.

Kostbaar

Het naar Nederland halen van de medailles was een tijdrovende klus, vertelt directeur Heijse. Twee jaar geleden ontstond het idee voor deze tentoonstelling, nadat het museum korte tijd één Victoria Cross te leen had gehad van een nabestaande. „We zijn toen een week naar Engeland geweest om bij de drie musea langs te gaan die een Arnhems kruis in hun bezit hadden. Omdat ze zo kostbaar zijn, hangen daar op zaal vaak replica’s, terwijl de originelen in een kluis liggen. Ik had dus verwacht dat het veel moeite zou kosten om ze mee te krijgen naar Nederland.”

Tot haar verbazing viel dat mee. Heijse: „De Engelsen vonden ook dat deze ‘Arnhemse’ medailles thuishoren in het Airborne Museum; iedereen ging akkoord met de uitleen.”

Toen moesten er nog allerlei praktische zaken worden geregeld waarmee een militair historisch museum over het algemeen niks te maken heeft. „De onderscheidingen zijn per kunsttransport hier naartoe gebracht en we hebben ze moeten verzekeren voor twee miljoen euro. Dat maakt wel duidelijk dat binnen onze branche van musea een Victoria Cross een absoluut topstuk is. Daarom noem ik ze ook onze Rembrandts.”

Majoor Robert Cain (1909-1974)
Lance-sergeant John Baskeyfield (1922-1944)
‘Flight lieutenant’ David Lord (1913-1944)
Kapitein Lionel Queripel (1920-1944)
Luitenant John Grayburn (1918-1944)

Er was haast geboden bij het organiseren van de tentoonstelling, omdat die financieel mede mogelijk wordt gemaakt door The Arnhem 1944 Fellowship. Deze vereniging heft zich op als er minder dan 32 veteranen lid van zijn. „En deze mannen ontvallen ons nu in hoog tempo”, zegt Heijse. „Daarom hebben we niet gewacht tot 2019, hoewel dat een jubileumjaar is, precies 75 jaar na de slag.”

De verhalen achter de onderscheidingen zijn allemaal even indrukwekkend. Van de vijf werden er vier postuum uitgereikt. Luitenant John Grayburn, flight lieutenant David Lord, lance-sergeant John Baskeyfield en kapitein Lionel Queripel overleefden hun heldendaden niet. Alleen majoor Robert Cain kon zijn VC zelf in ontvangst nemen.

Bekijk ook deze BBC-documentaire over Robert Cain, gemaakt door Jeremy Clarkson (Cain was zijn schoonvader)

Hij vernietigde met een vanaf de schouder afgevuurd antitankwapen talrijke Duitse pantservoertuigen, soms op een afstand van minder dan twintig meter. Gedurende vijf dagen leidde hij zijn omsingelde eenheid, waarbij hij ondanks zijn verwondingen medische hulp weigerde. Toen de slag verloren bleek, voerde Cain zijn mannen vanuit Oosterbeek over de Rijn naar de zuidelijke oever, maar niet nadat hij een week baardgroei had afgeschoren zodat hij fatsoenlijk voor de dag kon komen.

Hoewel Cain zijn heldendaden dus kon navertellen, deed hij dat niet. Zijn kinderen kwamen er pas na zijn dood achter dat hij was onderscheiden met het Victoria Cross. Hij had het niet nodig gevonden dat ooit te vermelden.

For Valour tot 1/10 in het Airborne Museum Hartenstein in Oosterbeek. Inl: airbornemuseum.nl
    • Bart Funnekotter