NRC checkt: ‘Steeds minder kinderen leren fietsen’

Dit zegt Veilig Verkeer Nederland in onder meer Het Parool.

Fietsen bij een basisschool in Friesland. Foto Koen Suyk/ANP

De aanleiding

Diverse media meldden donderdag dat steeds minder kinderen leren fietsen. Tegen onder meer Het Parool en de NOS zegt woordvoerder José de Jong van Veilig Verkeer Nederland (VVN) dat ouders steeds vaker de fiets laten staan als ze hun kinderen naar school brengen.

Volgens de vereniging vinden ouders het handiger om kinderen met de auto naar school te brengen, waardoor er een vicieuze cirkel ontstaat. Ouders vinden het immers ook gevaarlijk om hun kinderen door het drukke verkeer te laten fietsen. Dit zorgt weer voor een toename van auto’s en dus meer onveiligheid voor fietsers.

Volgens VVN merken leerkrachten bij schooluitjes dat kinderen minder goed kunnen fietsen. Dit leidt vaker tot problemen. Ook zien hun vrijwilligers bij de praktijkexamens dat leerlingen steeds minder vaardig zijn op de fiets en minder verkeersinzicht hebben.

„Wij baseren ons op ervaringen”

Waar is het op gebaseerd?

In de berichtgeving wordt vermeld dat harde cijfers ontbreken. De Jong zegt desgevraagd dat VVN zich baseert op ervaringen die ze hebben bij de praktijkexamens. Ook krijgt VVN deze signalen van bezorgde leerkrachten en ouders.

VVN wil achterhalen waarom ouders minder voor de fiets kiezen, zegt De Jong, om te kijken of dit alleen komt door de chaos rond scholen of ook door financiële en culturele prikkels. Daarom gaat de vereniging een onderzoek houden onder scholen die meedoen aan het examen. Ook worden de uitslagen van de fietsexamens sinds dit jaar bijgehouden in een app, waardoor er de komende jaren gekeken kan worden of het niveau van de kinderen daadwerkelijk achteruit gaat. José de Jong zegt dat het niet de intentie is van VVN om zelf met harde cijfers te komen. „Wij baseren ons op ervaringen”, zegt ze aan de telefoon.

En, klopt het?

Precieze cijfers die aangeven of kinderen minder zijn gaan fietsen, bestaan niet. Daarvoor zou van ieder kind per dag gemeten moeten worden welke afstand er is afgelegd. Wel doet het CBS ieder jaar een onderzoek naar de dagelijkse mobiliteit van Nederlanders, waarin ook is onderzocht hoeveel en hoe vaak we de fiets pakken.

Het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland (OViN) wordt uitgevoerd door middel van een jaarlijkse steekproef onder ongeveer veertigduizend mensen die een vragenlijst invullen.

Uit de cijfers van het CBS blijkt dat kinderen tot twaalf jaar elk jaar ongeveer 650 kilometer fietsen. Over een periode van zes jaar zijn er kleine uitschieters naar boven en beneden, maar een duidelijke trend is er niet aan te wijzen. Het aantal fietsverplaatsingen in heel 2016 bedroeg 307, dus iets minder dan één tochtje per dag.

Over een periode van zes jaar zijn er kleine uitschieters naar boven en beneden, maar een duidelijke trend is er niet aan te wijzen

Het onderzoek van het CBS is gebaseerd op zelfrapportage, wat kan leiden tot vertekeningen. Mensen kunnen sociaal wenselijke antwoorden geven, waardoor de cijfers hoger uit kunnen vallen. Het CBS onderwerpt het OViN daarom aan een validatie, de ‘plausibiliteitsanalyse’. De cijfers uit het onderzoek worden vergeleken met bijvoorbeeld het aantal verkochte fietsen. Daarmee probeert het CBS de resultaten van de steekproef een zo goed mogelijke weergave te laten zijn van de werkelijkheid.

Conclusie

VVN zei al dat de uitspraak niet gebaseerd is op harde cijfers, maar op hun ervaringen bij de praktijkexamens en verhalen van scholen en ouders. Uit het onderzoek van het CBS komt een ander beeld naar voren. Uit de cijfers blijkt dat kinderen tussen 2010 en 2016 per jaar gemiddeld 650 kilometer fietsen, met uitschieters naar boven en beneden. Daarom beoordelen wij de uitspraak van VVN als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Charlotte Bouwman