Macron lanceert gevoelige hervorming politiek bestel

Voorstel grondwetshervorming

Minder parlementariërs en hooguit drie termijnen, dat is het plan. Maar worden dan de dunbevolkte regio’s wel vertegenwoordigd?

Premier Philippe, woensdag na kabinetsberaad op het Elysée. Foto Ludovic Marin/AFP

In hoog tempo werkt Emmanuel Macron sinds zijn aantreden als president van Frankrijk zijn verkiezingsbeloftes af. Maar de door hem vorig jaar in Versailles beloofde „diepgaande transformatie” van de instituties blijkt een lastiger klus dan vooraf voorzien. Niet alle parlementariërs willen voor drastische vermindering van hun eigen soort stemmen.

Niet Macron zelf, maar zijn premier Édouard Philippe maakte woensdag de grote lijnen bekend van de door de president gewenste grondwetsherziening. Het aantal leden van de twee huizen van het parlement moet omwille van de „efficiëntie” en „betere vertegenwoordiging” met 30 procent terug, zei hij. De Assemblée Nationale, de Franse Tweede Kamer, gaat in de plannen van 577 naar 404 leden en de Senaat van 348 naar 244.

Daarmee krijgt Frankrijk in de EU het laagste aantal (landelijke) volksvertegenwoordigers per hoofd van de bevolking, becijferde Le Monde: één Kamerlid per 166.000 inwoners. In Nederland ligt dat op 113.000 inwoners, in Duitsland op 117.000. Dat kan in het Franse districtenstelsel vooral problemen opleveren voor dunbevolkte departementen, zoals bijvoorbeeld de Creuse (120.000 inwoners).

Overheidsdienstverlening

Elk van de 101 departementen blijft vertegenwoordigd, zei Philippe. Maar parlementsleden van links en rechts vrezen dat bewoners van gebieden waar overheidsdienstverlening door krimp minder is geworden, nu slechtere toegang tot de Parijse beslissers krijgen. „Politici die deze regio’s zouden kunnen vertegenwoordigen en iets zouden kunnen veranderen, zijn er dadelijk niet”, zei Julien Aubert van de centrumrechtse Republikeinen.

Een nog gevoeliger punt is de introductie van een klein aantal zetels dat met evenredige vertegenwoordiging gekozen zal worden. Dat was vorig jaar een eis van centrumpoliticus François Bayrou voordat hij besloot Macron te steunen. Doordat nu alle leden van de Assemblée via een meerderheidsstelsel in twee rondes verkozen worden, vallen kleine partijen op de flanken vaak buiten de boot.

Terwijl Bayrou destijds „20 à 25 procent minimaal” vroeg, heeft Philippe laten weten dat slechts 15 procent van de zetels zo verkozen gaat worden. Dat stelt niet alleen Bayrou teleur – „Dit is een beginpunt”, zei hij zuinigjes – maar vooral ook het Front National van Marine Le Pen. De hervorming is een „aalmoes”, zei ze.

Le Pen haalde als presidentskandidaat in 2017 10,6 miljoen stemmen (34 procent) en 3 miljoen Fransen stemden in de eerste ronde van de Kamerverkiezingen op het FN. Die kiezers zijn nu door slechts acht FN’ers in de Assemblée vertegenwoordigd. Dat is „ondemocratisch”, vindt Le Pen.

Een van de hervormingen die Macron als presidentskandidaat beloofde, was die van het spoor. Daarover zijn nu grootschalige stakingen aan de gang.

Versnippering

Maar de grote partijen vrezen versnippering en langdurige coalitievorming, zoals in Duitsland. Toen François Mitterrand in 1986 volledige evenredige vertegenwoordiging instelde, leidde dat tot schrik van de gevestigde partijen tot 35 FN-zetels. Bij de volgende verkiezingen was het systeem alweer afgeschaft.

Om de politieke klasse wat vaker te verversen, komt als het aan Macron ligt in de grondwet te staan dat verkozenen, ook burgemeesters van gemeenten met meer dan 9.000 inwoners, maximaal drie termijnen dezelfde zetel mogen bekleden. Andere nieuwigheden: de strijd tegen klimaatverandering wordt in de grondwet verankerd, de speciale status van het eiland Corsica krijgt speciale vermelding, en ex-presidenten verliezen hun plek in de Grondwettelijke Raad.

Om de hervormingen doorgevoerd te krijgen, moet in een speciale zitting van het Congres in Versailles (Assemblée en Senaat samen) drievijfde van de leden akkoord gaan.