Recensie

De onmenselijk harde wereld van de grenswachters

Amerikaans-Mexicaanse grens

Een oplossing bedenken voor een van de grootste problemen van nu, dat was de inzet van Cantú toen hij zich voor vier jaar aansloot bij de US Border Patrol.

Amerikaanse grenswacht zoekt sporen van illegale migranten in het gebied van de Rio Grande Valley, 4 april 2018 Foto Reuters/Lauren Elliot

De pogingen van migranten om het uitgestrekte grensgebied tussen Mexico en de Verenigde Staten over te steken, dat met de zinderende hitte en dorre vlakten gerust het droge equivalent van de Middellandse Zee genoemd kan worden, is met de verkiezing van Trump niet opgehouden. Integendeel, veel illegalen proberen door de kier te kruipen voordat de ‘mooie’ muur van Trump werkelijkheid wordt. Inmiddels is de president zo ongeduldig dat hij het leger naar de grens wil sturen.

Wat voor Trump een obsessie lijkt te zijn, was voor de Mexicaanse Amerikaan Francisco Cantú een fascinatie. Na vier jaar internationale betrekkingen te hebben gestudeerd wilde hij niet alleen alles weten over de Amerikaans-Mexicaanse grens, maar die ook in de praktijk ervaren. Dat zou een realistisch beeld moeten geven van de migratie-kwestie, en wellicht het begin zijn van een serieuze oplossing van een van de grootste vraagstukken van deze tijd. In 2008 besloot Cantú zich daarom aan te sluiten bij de grenswachters van de US Border Patrol, aan de zuidwestgrens van de VS. In De streep wordt een rivier. Berichten van de grens deelt hij zijn ervaringen.

Cantú lijkt zich in eerste instantie redelijk snel aan te passen aan de mores van de grensjagers. Op soms klinische wijze beschrijft hij zijn ontmoetingen met uitgedroogde, angstige en radeloze migranten (die hij vervolgens moet uitzetten), de stank van gevonden lijken die geborgen moeten worden en zijn nachtmerries en paniekaanvallen door wat hij meemaakt. Een zekere beroepsdeformatie treedt op bij Cantú, terwijl zijn moeder hem een kritische spiegel blijft voorhouden. Ze wijst haar zoon erop dat je een onrechtvaardig systeem niet kunt veranderen terwijl je daar zelf onderdeel van bent .

Tussendoor geeft Cantú een kleine geschiedenis van de grensstreek; hoe de grenzen tussen de expansionistische Verenigde Staten en Mexico in de negentiende en begin twintigste eeuw tot stand kwamen (bijna altijd door geweld) en hoe arbitrair de vastgelegde grenzen vanaf dag één waren. Maar ook dat gelukszoekers niet altijd latino’s uit het zuiden waren; het gebied was in de negentiende eeuw voor talloze Amerikanen een tussenstation, op weg naar het uiterste westen om hun geluk te proeven.

Cantú weet zich ondanks de kille werkwijze van de grenswacht redelijk empathisch op te stellen en probeert de wanhopige migranten vaak een hart onder de riem te steken voordat zij gedeporteerd worden. Soms leest het alsof Cantú aan een messiascomplex lijdt, bijvoorbeeld wanneer hij de pijnlijk geblaarde voeten van een ongedocumenteerde vrouw behandelt, een beeld dat sterk doet denken aan hoe Jezus zijn apostelen voor het Laatste Avondmaal de voeten waste.

Pas na vier jaar te hebben gewerkt bij de Border Patrol, zowel in het veld als bij inlichtingencentra, wordt Cantú van dichtbij geconfronteerd met de gevolgen van het strenge Amerikaanse vreemdelingenbeleid. Hij raakt bevriend met een Mexicaan zonder paspoort, die zijn stervende moeder in Mexico bezoekt en weer illegaal moet terugkeren naar de VS, terug naar zijn gezin. Wanneer die poging mislukt komt hij in de standaardprocedure terecht waar Cantú zo vaak braaf aan heeft bijgedragen om migranten te deporteren, terwijl hij nu juist met alle macht probeert zijn vriend te redden.

De harde realiteit van de grens laat Cantú uiteindelijk niet onberoerd. De dehumanisering van de ander kan niet zonder de eigen menselijkheid te verliezen, vooral niet als je zo diep in het systeem zit als een grenswachter. De streep wordt een rivier herinnert ons aan de waanzin en paradox van kunstmatige grenzen in een geglobaliseerde wereld, die steeds meer rigide lijken te worden terwijl landen meer met elkaar vervlochten raken. Zo is de meedogenloze Mexicaanse drugsoorlog niet los te zien van de enorme afzetmarkt in de VS en is de vraag naar goedkope Latijns-Amerikaanse arbeiders een gevolg van de ongebreidelde vrije-marktwerking in de Amerikaanse banensector. Met zijn verslag waarschuwt Cantú ervoor het menselijke aspect niet uit het oog te verliezen.

    • Lotfi El Hamidi