Coalitie wil inlichtingenwet wijzigen

Gevolg referendum

Striktere regels voor ‘slepen’ en uitwisseling met buitenlandse diensten. Dat zijn de aanpassingen aan de inlichtingenwet waar de coalitie een deal over heeft na het verloren referendum.

Sybrand van Haersma Buma (CDA) en Mark Rutte (VVD) komen aan bij het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor coalitieoverleg over de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (WIV). Foto Remko de Waal

Het kabinet past de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) op twee punten aan. Dat bevestigen bronnen rond de coalitie. Donderdagmiddag bereikten de coalitiepartijen hier een politiek akkoord over, vrijdag neemt de ministerraad een definitief besluit.

Met de wijzigingen wil het kabinet tegemoet komen aan het ‘nee’ bij het referendum over de inlichtingenwet op 21 maart. Aanpassingen lagen gevoelig in de coalitie, omdat met name het CDA zich hiertegen verzette.

De coalitie heeft afgesproken dat er striktere waarborgen komen bij het op grote schaal aftappen van internetverkeer door de geheime diensten, de belangrijkste nieuwe bevoegdheid die ze dankzij de wet krijgen. In de wet komt nu een passage waarin staat dat een onderzoeksopdracht voor de diensten „zo gericht mogelijk” moet zijn.

Critici van de wet vrezen dat de diensten straks massaal data van onschuldige burgers binnenhalen via een ‘sleepnet’. In de campagne van het referendum was dit een van de meest besproken kritiekpunten. In het regeerakkoord van Rutte III staat al een passage dat de wet niet als zo'n sleepnet mag gaan werken. Om verder aan de bestaande zorgen tegemoet te komen, wordt deze waarborg nu ook in de wet zelf opgenomen.

Ongelezen data

De tweede aanpassing behelst het delen van ongelezen data met buitenlandse inlichtingendiensten. Critici van de wet zijn bezorgd dat gevoelige informatie van Nederlandse burgers te makkelijk in handen kan komen van landen als Turkije, die het niet zo nauw nemen met de mensenrechten. De coalitie bouwt daarom extra waarborgen in. De diensten moeten straks sneller motiveren waarom een buitenlandse dienst voldoet aan de criteria voor samenwerking, zoals mensenrechten en privacy. Nu staat daar nog een termijn van twee jaar voor.

Verder bekijken de partijen of de data uit het ‘sleepnet’ wel drie jaar bewaard moeten worden, zoals de wet nu bepaalt. Vermoedelijk zal er straks ieder jaar gekeken worden of bepaalde data niet al eerder vernietigd kunnen worden, aldus een betrokkene. Een complicatie bij het verkorten van die bewaartermijn is wel dat de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) data langere tijd moet kunnen bewaren, willen ze van pas komen bij militaire missies in het buitenland.

Bij de evaluatie zal waarschijnlijk ook bekeken worden of onder de nieuwe wet de bronbescherming van journalisten en het medisch beroepsgeheim voldoende gegarandeerd zijn – een andere zorg van critici.

Lees ook deze analyse: Uitslag referendum brengt eenheid coalitie in gevaar

D66 en CU wilden aanpassing

Op 21 maart wees een nipte meerderheid van de kiezers de inlichtingenwet af. Aangezien ook een grote groep kiezers vóór de wet stemde, zijn deze paar aanpassingen genoeg, valt te horen in de coalitie.

Tussen de verschillende regeringspartijen ligt het wijzigen van de wet ingewikkeld. CDA en VVD hebben gezegd dat de wet zo belangrijk is voor de veiligheid van Nederlandse burgers dat hij er hoe dan ook snel moet komen. CDA-leider Buma zei vorig jaar oktober dat hij een eventueel ‘nee’ bij het referendum wilde negeren. D66 en ChristenUnie vonden dat er tegemoet moet worden gekomen aan de zorgen van de nee-stemmers. Met name voor D66 waren de aanpassingen belangrijk: de partij was eerst tegen de wet, maar stemde er tijdens de formatie alsnog mee in.

De nieuwe inlichtingenwet gaat, zoals gepland, op 1 mei in. De wijzigingen zullen via aparte wetsvoorstellen worden geregeld en worden daarom later van kracht.

Lees ook: deze reconstructie van de mislukte ja-campagne door het kabinet
    • Thijs Niemantsverdriet
    • Pim van den Dool