Milieudefensie begint zaak tegen Shell om milieuschade

Olieconcern Shell is verantwoordelijk voor 2 procent van broeikasgassen en wordt daarop aangesproken.

Een tankwagen bij raffinaderij Shell Pernis. Foto Lex van Lieshout/ANP

Milieudefensie begint een rechtszaak tegen Shell om het in Nederland gevestigde internationale olie- en gasconcern te dwingen klimaatschade te beperken. Dat past in een trend om via de rechter voor het milieu te vechten.

Milieudefensie eist dat Shell de bedrijfsactiviteiten in overeenstemming brengt met het klimaatakkoord van Parijs uit 2015, waarin wereldwijd is afgesproken de opwarming ruim onder de twee graden te houden. Shell is met zijn producten verantwoordelijk voor 2 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen en daarmee voor een groot deel van de wereldwijde klimaatschade. In 2016 zei de topman van het bedrijf, Ben van Beurden, nog tegen de NOS: „Ik pomp alles op wat ik kan oppompen om aan de vraag te voldoen”. Dit is strijdig met de doelstelling van het akkoord van Parijs.

Of een rechtsgang kansrijk is, hangt onder meer af van de vraag of de rechter een Nederlandse milieuorganisatie ontvankelijk acht in een zaak tegen een wereldwijd opererend olieconcern. Als de rechter daarover twijfelt zal dat ten koste gaan van de inhoudelijke afweging waar het Milieudefensie om gaat. In een eerste reactie zei Shell: “De Shell Groep heeft klimaatverandering en de rol van energie in het mogelijk maken van een fatsoenlijke levenskwaliteit al lang geleden erkend. We steunen krachtig het Akkoord van Parijs dat beoogt de opwarming van de aarde te beperken tot twee graden Celsius of minder. Maar we geloven dat klimaatverandering een complexe maatschappelijke uitdaging is die niet moet worden aangepakt door rechtbanken, maar door gedegen overheidsbeleid en een cultuuromslag om CO2-arme keuzes voor bedrijven en consumenten aan te jagen.”

Negenhonderd zaken

Uit een onderzoek van de UNEP, de milieuorganisatie van de Verenigde Naties, blijkt dat individuen en organisaties steeds vaker naar de rechter stappen om overheden of bedrijven te houden aan hun beloftes. Volgens de VN liepen er vorig jaar wereldwijd meer dan 900 zaken, een verdrievoudiging ten opzichte van 2014. Milieudefensie klaagde de staat eerder aan over slechte luchtkwaliteit. Die zaak werd eind vorig jaar door de milieuorganisatie verloren.

Een van de belangrijkste rechtszaken, ook internationaal, was die van duurzaamheidsorganisatie Urgenda tegen de Nederlandse staat. In 2015 oordeelde de rechter, tegen de verwachting in, dat de staat zijn beleid moet aanscherpen. Net als in de zaak van Milieudefensie nu, trad Roger Cox op als advocaat. Het hoger beroep dat de staat heeft aangetekend moet nog plaatsvinden.

Lees ook het interview met advocaat Roger Cox: ‘Laat rechter beslissen of Shell onaanvaardbare schade aanricht’

Critici zullen Milieudefensie hetzelfde verwijten als Urgenda destijds: dit is actievoeren met andere middelen, een handige manier om de schijnwerpers op Shell te richten nu het bedrijf toch al onder vuur ligt. Naast Milieudefensie probeert Follow This via resoluties in aandeelhoudersvergaderingen het beleid van Shell bij te sturen. En intussen groeit de druk van institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen, die vinden dat Shell meer zou moet doen om opwarming te voorkomen.

‘Wettelijke zorgplicht’

Shell staat ook in de Verenigde Staten terecht wegens zijn klimaatbeleid. In San Francisco en New York lopen twee rechtszaken tegen grote oliemaatschappijen, waaronder Shell. Wat de zaak van Milieudefensie anders maakt is dat geen schadevergoeding wordt geëist, maar aanpassing van het beleid.

Advocaat Cox stelt dat Shell met zijn klimaatbeleid zijn ‘wettelijke zorgplicht’ niet nakomt. Die zorgplicht geldt volgens de advocaat in Nederland omdat het hoofdkantoor in Den Haag is gevestigd en omdat daar het beleid van het hele concern wordt bepaald.

De vraag is of de rechter bereid is om Shell te veroordelen op basis van het klimaatakkoord van Parijs, een akkoord tussen landen waarin bedrijven officieel geen partij zijn. Stelt de rechter dat het land de verantwoordelijkheid heeft om het bedrijf tot de orde te roepen? Anderzijds kan de rechter ook laten meewegen dat Shell heeft verklaard de doelstellingen van Parijs te omarmen.

Aanvulling (4 april 2018): eerder vandaag had Shell nog niet gereageerd. Inmiddels is de reactie van Shell aan dit artikel toegevoegd. Daarnaast werd eerder ook gesproken over een rechtsgang die 'mogelijk' is, dat is vervangen door 'kansrijk'.