Commentaar

Nepnieuws van geheime diensten over Kristeva is net zo giftig als novitsjok

In een Brits ziekenhuis vechten de medici voor het leven van de Russische oud-dubbelspion Sergej Skripal die vermoedelijk door de Russische geheime dienst werd aangevallen met het zenuwgas novitsjok. Op grond van indirect bewijs heeft premier May officieel geprotesteerd. Met een moreel appèl kreeg ze zowat de hele wereld zover dat zij Russische diplomaten uitwezen.

In Parijs moet de Bulgaarse Julia Kristeva (76) zichzelf maar zien te redden na een vergelijkbare politieke liquidatie. Met ander gif. Niet direct dodelijk wel verlammend: de Bulgaarse regering bracht met veel tamtam naar buiten dat Kristeva stond geregistreerd als agent bij de Bulgaarse geheime dienst. Vanaf 1971 zou zij informant zijn geweest.

Kristeva is een filosofe die in de jaren zestig uit Sofia de wijk nam naar Parijs, waar ze decennia gewaardeerde bijdragen heeft geleverd aan het intellectuele debat. Zij is de denker die zichzelf in 2004, als eerste winnaar van de belangrijke wetenschappelijke Holbergprijs, in haar dankwoord definieerde als „kosmopolitische intellectueel”. Waaraan ze toevoegde dat alleen deze kwalificatie al haar op vervolging zou zijn komen te staan in „het Bulgarije van mijn kindertijd”. Ze werd door onverdachte jury’s geëerd met vele prijzen, inclusief, als eerste vrouw, de Vaclav Havelprijs voor verdedigers van mensenrechten. Ze verdient, kortom, het voordeel van de twijfel. Maar dat kreeg ze niet. Het is gênant hoe kritiekloos de Bulgaarse aantijgingen tegen haar zijn opgepikt en doorgegeven.

Kristeva heeft dit niet verdiend en de Bulgaarse geheime dienst ook niet. Zij niet omdat ze decennialang heeft getoond hoezeer haar de democratische vrijheden aan het hart gaan. De geheime dienst niet, omdat die bekendstaat om zijn kwalijke acties tegen Bulgaren die zich tegen de Bulgaarse staat uitspreken.

Los van de vraag in hoeverre het dossier vervalst is, beschrijft het dossier-Kristeva vooral dat zij zelf bespioneerd werd. Ook kun je eruit opmaken dat als Kristeva inderdaad zou hebben meegewerkt, ze dat deed zonder slachtoffers te maken. In het dossier ontbreken overigens essentiële gegevens, zoals de tijd dat ze informant was en hoe dat precies in zijn werk ging.

Gezien het gemak waarmee nepnieuws en geruchten dezer dagen de wereld over gaan, is het hoog tijd om ook pogingen tot karaktermoord officieel te identificeren en af te weren, à la May in de zaak-Skripal. Nu is Julia Kristeva mogelijk slachtoffer van een mentale gifaanval waar ze moeilijk van kan herstellen. Het kwaad is geschied. Altijd zal zij de Bulgaars-Parijse schrijfster blijven die mooi weer speelde als intellectueel en wellicht heimelijk mensen erbij lapte.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.