Migrantenkaravaan wekt Trumps toorn

VS-Mexico

President Trump twittert al dagen boos over een groep Midden-Amerikanen die door Mexico trekt, deels op weg naar de VS. Wie zijn dit?

Migranten uit Midden-Amerika die meedoen aan de zogenoemde Viacrucis Migrante rusten bij een sporthal in de Mexicaanse stad Matías Romero. Foto Victoria Razo/AFP

Het is een rituele demonstratie die zich sinds 2010 elke Pasen voltrekt: honderden Midden-Amerikaanse migranten die in een ‘karavaan’ wekenlang door Mexico trekken. Ook afgelopen Goede Vrijdag begonnen ze weer aan een Viacrucis Migrante (Migrantenkruisweg) in de richting van de Amerikaanse grens, om aandacht te vragen voor de armoede in hun thuislanden die ze tot deze gevaarlijke reis dwingt.

Dit jaar is er echter zoveel interesse van de wereldpers, dat ze er beduusd van zijn. Reden: de Amerikaanse president Trump zag op Paaszondag op Fox News een item over de karavaan. Sindsdien twittert hij al dagen boos over de „grote mensenstromen” richting „onze zwakke-wetten-grens”.

„In voorgaande jaren kregen we bij lange na niet zoveel aandacht. Het is allemaal de schuld van Trumps tweets. Het is een complete chaos”, zegt organisator Irineo Mujica Arzate over de telefoon uit Matías Romero. In dit stadje in de zuidelijke deelstaat Oaxaca maken de migranten pas op de plaats. Ze worden er belaagd door journalisten die sinds Trumps Twittertirade ineens alles willen weten over de karavaan.

Volgens Mujica telt deze dit jaar zeker 1.200 mensen, veel meer dan vorig jaar, toen er circa 300 meeliepen. „Wij waren ook verrast dat zich zoveel mensen aansloten. Dit aantal hadden we totaal niet verwacht. Met zoveel mensen kunnen we niet allemaal naar de grens lopen”, aldus Mujica, een Mexicaan die ook Amerikaans staatsburger is. In Noord-Mexico bestiert hij met zijn ngo Pueblo Sin Fronteras twee opvanghuizen voor migranten die door de Sonora-woestijn clandestien naar de VS willen.

Trump zou dankbaar moeten zijn voor de migranten die Mexico wel opvangt

Organisator van de karavaan Irineo Mujica Arzate

Tussenstop in Mexico-Stad

Inmiddels is het plan van de organisatoren om begin volgende week in Mexico-Stad te geraken. Onderweg zullen de migranten voorlichting en juridisch advies krijgen. „Dan kunnen ze bepalen of ze in Mexico asiel aanvragen of dat ze doorreizen naar de VS, om het daar te proberen. In beide landen hebben veel migranten al familieleden wonen. Echt lang niet iedereen zal tot aan de Amerikaanse grens meedoen.” Waarschijnlijk breekt de karavaan in kleinere groepjes op om minder aandacht te trekken.

Voor Trump blijven de tv-beelden van de karavaan niettemin ideaal om zijn punt te maken in een aantal lopende kwesties. Zo dreigde hij (wederom) het vrijhandelsverdrag NAFTA met Mexico op te zeggen, als het zuidelijke buurland de migranten niet tegenhoudt.

Tevens verklaarde hij „DACA dood”. Dit is een regeling waaronder migranten die als minderjarige illegaal naar de VS kwamen, de afgelopen jaren tijdelijk gedoogd werden. Het Congres kan het niet eens worden over voorzetting van DACA, mede omdat Trump in ruil geld voor zijn grensmuur blijft eisen.

Dinsdag culmineerde zijn woede in de aankondiging militairen naar de zuidgrens te zullen sturen. „Totdat we een muur kunnen hebben en afdoende beveiliging, gaan we onze grens bewaken met het leger. Dit is een grote stap”, stelde Trump tegenover de pers. Donderdag zei hij 2.000 tot 4.000 leden van de Nationale Garde te mobiliseren.

Ook dreigde hij ontwikkelingshulp aan Honduras te staken. De grote meerderheid van de migranten komt dit jaar namelijk daarvandaan. Velen lopen in de blauw-witte voetbalshirtjes van dat land of dragen spandoeken tegen de Hondurese president Juan Orlando Hernández (‘JOH’, in de volksmond). Naast bendegeweld en armoede - die ook veel inwoners van Guatemala en El Salvador op de vlucht jagen - kampt Honduras sinds eind 2017 namelijk óók nog met een diepe politieke crisis.

Deze brak uit nadat ‘JOH’ via vermoedelijke stembusfraude zijn toch al omstreden herverkiezing zeker stelde. Tijdens de weken durende electorale chaos die volgde, stelde hij een avondklok in en stuurde het leger af op betogers. Ondanks de zestien doden die daarbij vielen, hield hij de steun van Washington. „De Amerikanen kunnen niet zeggen dat ze hier niks mee te maken hebben. Dit is nevenschade van hun eigen steun aan JOH”, stelt Mujica.

Lees ook het verhaal over de Hondurese migrant Ribaldo González: Berooid, en met een ledemaat minder, bleef Ribaldo in Mexico steken

‘Mexico zal geen piñata zijn’

Trumps kritiek op Mexico is onterecht, vindt Mujica. Mexico wil geen plan-B worden voor migranten die hun Amerikaanse droom zien sneven. De afgelopen twee jaar stuurde het land meer Midden-Amerikanen terug naar huis dan de VS deed. „Trump zou dankbaar moeten zijn voor de migranten die Mexico wel opvangt.”

De Mexicaanse regering reageerde aanvankelijk behoedzaam. Minister Luis Videgaray (Buitenlandse Zaken) bracht wel in herinnering dat „Mexico en de VS elke dag samenwerken op het gebied van migratie in de regio. Feiten laten dit zien. Een inaccuraat nieuwsbericht zou niet moeten dienen om deze sterke samenwerking in twijfel te trekken.”

Donderdag, na Trumps besluit de duizenden reservisten naar de grens te sturen, reageerde de Mexicaanse president Enrique Peña Nieto feller. In een tv-toespraak, waarin hij zich ook rechtstreeks tot Trump richtte, zei hij: „Als uw recente verklaringen voortkomen uit frustratie over binnenlandse politieke kwesties, uw wetten of uw Congres, dan moet u zich tot hen wenden, niet tot de Mexicanen.”

Trumps campagne tegen de karavaan onttrok aandacht aan een andere gebeurtenis in Mexico, die voor de VS wel eens veel ingrijpender gevolgen kan hebben.

Zondag trapte de linkse nationalist Andrés Manuel López Obrador (AMLO) zijn campagne af voor de presidentsverkiezingen, op 1 juli. Hij deed dit uitgerekend in Ciudad Juárez, aan de grens met Texas. AMLO, die in alle peilingen ruim aan kop gaat, zei een „respectvolle relatie” met de VS na te streven. Maar, beloofde hij ook: „Mexico zal van geen enkele buitenlandse regering een piñata zijn”.

Bekijk ook de In Beeld-serie: de migrantenkaravaan
    • Merijn de Waal