‘Laat rechter beslissen of Shell onaanvaardbare schade aanricht’

Interview Milieudefensie begint een rechtszaak tegen Shell om het olie- en gasbedrijf te dwingen klimaatschade te beperken. Advocaat Roger Cox, die de belangrijke klimaatzaak van Urgenda tegen de staat won, zal Milieudefensie vertegenwoordigen.

Roger Cox: „Van de ene op de andere dag besluit Shell dat allemaal overboord te gooien, en zich bezig te gaan houden met investeringen in smerige teerzanden uit Canada.” Foto Todd Korol/Reuters

De Limburgse advocaat Roger Cox baant zich in de conceptdagvaarding tegen Shell zorgvuldig een weg door juridische angels en gevoeligheden. Zakelijk legt hij uit waarom hij Shell aansprakelijk acht voor een gebrekkig klimaatbeleid. En waarom het terecht is dat Milieudefensie eist dat het gas- en oliebedrijf zijn beleid in overeenstemming brengt met de internationale klimaatdoelen zoals die zijn geformuleerd in het akkoord van Parijs (2015).

Des te meer valt het op dat Cox, die in 2014 een vergelijkbare rechtszaak van duurzaamheidsorganisatie Urgenda tegen de Nederlandse staat won, Shell ervan beschuldigt sinds 2007 ‘op ramkoers’ te liggen met de mondiale klimaatdoelstelling. Hij beseft dat die term een beetje uit de toon valt, maar hij heeft hem welbewust gekozen.

„Shell had al in de jaren 80 veel kennis over klimaatverandering. In de jaren 90 begon het bedrijf die kennis publiekelijk te delen en kreeg die gevolgen voor de bedrijfsvoering. Er was een beweging weg van olie en gas en in de richting van duurzame energiebronnen. Shell zette een alternatieve energiepoot op, die mede tot doel had om duurzame energie rendabeler te maken. En dan opeens, van de ene op de andere dag besluit Shell dat allemaal overboord te gooien. En zich bezig te gaan houden met investeringen in smerige teerzanden uit Canada.”

U voert deze zaak namens Milieudefensie. Denkt u dat zo’n organisatie, met 90.000 donateurs in Nederland, een kans maakt tegen een oliegigant als Shell? Welk internationaal belang verdedigt Milieudefensie?

„Natuurlijk zal de rechter kijken of Milieudefensie een rechtens te respecteren belang heeft om deze zaak in te stellen. Daarvoor zal de rechter kijken naar de maatschappelijke belangen die Milieudefensie volgens haar statuten zegt te verdedigen. Zo staat het in het burgerlijk wetboek.

„Shell is geen bedrijf met allerlei vennootschappen die hun eigen koers kunnen varen. Als Shell bijvoorbeeld zegt dat het zijn koolstofintensiteit wereldwijd in 2050 misschien met 50 procent teruggebracht willen hebben, is dat door de top in Den Haag besloten. Dat betekent dat de onrechtmatigheid waar wij het over hebben vanuit Den Haag wordt aangestuurd.”

U eist dat Shell zijn beleid aanpast. Maar het bedrijf is daar toch volop mee bezig?

„Dan laat je ze wel heel gemakkelijk wegkomen. In een brief uit 2014 stelt Shell niet te vrezen voor een zogeheten carbon bubble, het idee dat grote hoeveelheden fossiele brandstoffen in de grond moeten blijven om gevaarlijke opwarming te voorkomen. Daarmee erkent Shell dat zijn business model is gebaseerd op een wereld die meer opwarmt dan de twee graden die als een absolute grens worden genoemd.

Twee jaar later zegt topman Ben van Beurden tegen de NOS: ik pomp alles op wat ik op kan pompen. En in 2017 roept een van de directieleden van Shell zijn collega’s op om gas wereldwijd te promoten als de brandstof voor de toekomst.”

Maar gas is toch ook een transitiebrandstof op weg naar duurzame energie?

„Alle euro’s en dollars die Shell nu in fossiele brandstoffen steekt zijn pas over 30 tot 40 jaar terugverdiend. Tegen die tijd moeten we al lang zijn gestopt met het gebruik van gas. Een boorplatform voor de kust van Brazilië bouw je voor vele decennia.”

Het klimaatakkoord van Parijs is gebaseerd op vrijwillige bijdragen van landen, bedrijven zijn niet eens partij. Waarom zou Shell zich daaraan moeten conformeren?

„Het gaat om het maatschappelijk zorgvuldigheidsbeginsel. Dat betekent onder meer dat je geen maatschappelijk onaanvaardbare schade mag aanrichten, ook niet als daar geen regels voor bestaan. Het is een open norm. De rechter moet dus beoordelen of iets maatschappelijk onaanvaardbaar is. Daarvoor kijkt hij naar alle feiten en omstandigheden. Dus ook of er internationale verdragen zijn, waarin Shell misschien geen partij is, maar waaruit wel blijkt wat internationaal als acceptabel wordt beschouwd.

„Volgens het akkoord van Parijs moet een opwarming van twee graden hoe dan ook worden voorkomen. De wereld moet daar ruim onder blijven en liever nog streven naar maximaal 1,5 graden. Daarmee is vastgelegd wat zorgvuldig en onzorgvuldig is, als het gaat over klimaatverandering. ‘Parijs’ heeft, zoals dat in de rechtspraak heet, een reflexwerking over de invulling van die open norm.

„Je zou kunnen zeggen: als dat de norm is, moet iedereen zich daaraan houden, dus jij en ik ook. Moreel is dat wellicht juist, maar vanuit een juridisch perspectief kun je alleen maar aangesproken worden als je een niet-verwaarloosbaar aandeel hebt in het risico. Het aandeel van jou en mij is verwaarloosbaar. Maar Shell heeft 2 procent van alle historische emissies veroorzaakt.”

Shell lijkt meer te doen dan andere oliemaatschappijen.

„De vraag blijft: wil Shell zich houden aan de afspraken van het akkoord van Parijs? Het antwoord van Shell is nog steeds: nee, want dat is niet in het belang van het bedrijf. Intussen wordt het zo geformuleerd dat er een zweem van duurzaamheid overheen hangt, waardoor het lijkt alsof Shell groen bezig is. Maar wat koop je ervoor dat Shell geld stopt in een windmolenpark, als niet tegelijkertijd het aandeel fossiele brandstoffen wordt teruggebracht?”