Vroege voetsporen van paleo-indianen in Canada

Menselijke migratie

Onderzoekers vonden precies wat zij zochten toen ze gingen graven aan de kust van Canada: sporen van vroege migratie uit Azië.

Een opgraving op een strandje op Calvert Island , West-Canada (foto boven, met aan de overkant Hecate Island) leverde 13.000 jaar oude voetafdrukken van tenminste drie mensen op. Foto Jim Stafford/ Duncan McLaren / Joanne McSporran

Aan de westkust van Canada zijn op een prehistorisch strand op Calvert Island 29 afdrukken van mensenvoeten gevonden van 13.300 à 12.600 jaar oud. Terwijl het grootste deel van Canada toen nog met gletsjers bedekt was, groeiden op dit deel van de kust al jonge ‘postglaciale’ bossen. De voetsporen werden op 60 cm diepte gevonden, samen met enkele stenen werktuigen. De vondst bevestigt het zeer sterke vermoeden dat de eerste inwoners van beide Amerika’s langs de kust het continent zijn binnengetrokken vanuit Oost-Azië en de Beringstraat, zo schreven Canadese onderzoekers vorige week in Plos One.

In de laatste ijstijd lag de Beringstraat droog en vormde een landbrug tussen Azië en Amerika. Lange tijd werd gedacht dat de ‘paleo-indianen’ – voorouders van de autochtone bevolking van Amerika – uit Azië door een ijsvrije corridor tussen de West- en Oost-Canadese ijsplaten naar het zuiden zouden kunnen zijn gelopen. Maar op grond van recent onderzoek lijkt dat erg onwaarschijnlijk. Die corridor ging pas 12.600 jaar geleden open, toen er al toen wel paleo-indianen ver in Zuid-Amerika waren (in Monte Verde in Chili al 14.500 jaar geleden en volgens sommige dateringen zelfs al 18.000 jaar geleden). De oudst bekende vondst aan de westkust is een mammoetrib met een pijlpunt erin, gevonden in de buurt van Seattle (VS), 13.800 jaar oud. Iets noordelijker van Calvert Island zijn ooit pijlpunten van 12.700 jaar oud gevonden.

Op het kleine stukje prehistorisch strand dat tot nu toe is blootgelegd zijn 29 prehistorische voetafdrukken gevonden .

Foto Jim Stafford/ Duncan McLaren / Joanne McSporran

De toegangsweg langs de kust wordt wel ‘de kelproute’ genoemd, naar de enorme hoeveelheden kelpwier die er ook toen al zouden groeien en een rijk ecosysteem vormden, met voldoende eten voor jagers-verzamelaars met boten. De mens zou al over boten beschikken vanaf 50 à 60 duizend jaar geleden, omdat ze zonder boten toen nooit Australië hebben kunnen bereiken.

De voetafdrukken op Calvert Island zijn afkomstig van minstens drie blootvoets lopende personen, twee volwassenen en een kind. Omgerekend naar moderne Europese schoenmaten hadden ze maat 40 en 39 en kindermaatje 16. De 29 duidelijk zichtbare sporen liggen te midden van een groot aantal niet meer goed te onderscheiden vertrapte voetsporen. Uit de stand van sommige voetsporen – net boven de toenmalige vloedlijn – denken de onderzoekers dat de sporen stille getuigen zijn van het aan land komen van een groep mensen die landinwaarts verder gingen. Van een boot zijn overigens geen sporen gevonden.

Digitaal bewerkte voetsporen.

Foto Jim Stafford/ Duncan McLaren / Joanne McSporran

De archeologen hebben nog maar een klein stukje van het prehistorische strand opgegraven, van twee bij vier meter. Het strand van Calvert was uitgekozen omdat hier resten van de oeroude kustlijn nog op een toegankelijke plek liggen. Bij de eerste proefopgraving werd direct al een voetstap gevonden. Veel van de toenmalige kust is onbereikbaar. Tijdens de ijstijd lag het zeeniveau op veel plekken in de wereld 120 meter lager dan nu; de meest archeologische resten zijn onder het water verdwenen. Op deze plek in Canada valt dat mee, omdat hier in de ijstijd ook het land naar beneden gedrukt was, door het enorme gewicht van de toenmalige Canadese ijsplaat. Het zeeniveau aan het strand van Calvert Island lag 13.000 jaar geleden daarom maar drie meter lager dan nu.

Op een strand kunnen voetsporen onder de juiste omstandigheden goed bewaard blijven als de afdrukken snel worden opgevuld met andersoortig sediment. De Calvert-voetafdrukken zijn gemaakt in een lichtbruine klei en opgevuld met zwart zand met ronde kiezeltjes. In 2013 werden aan het strand van het Engelse Happisburgh (East Anglia) na ernstige erosie zo voetsporen ontdekt van bijna een miljoen jaar oud – ongetwijfeld van de vroege mens Homo antecessor (een variant van Homo erectus). Aan een prehistorisch strand van het Turkanameer in Oost-Afrika werden ook ooit bijna honderd voetafdrukken van Homo erectus gevonden, 1,5 miljoen jaar oud. De beroemdste voetsporen uit de prehistorie zijn overigens achtergebleven in vulkanisch as: van oermens Australopithecus afarensis, 3,6 miljoen jaar oud, in het Tanzaniaanse Laetoli.

    • Hendrik Spiering