NRC checkt: ‘In Iran zijn Bijbel en atheïsme verboden, in moskee bidden moet’

Dat zei de Marokkaanse schrijver Zineb El Rhazoui vorige maand in een interview in NRC.

Bidden tijdens het wekelijkse vrijdaggebed in Tehran. Foto Abedin Tahherkenareh/EPA

De aanleiding

De Frans-Marokkaanse schrijver en journalist Zineb El Rhazoui, die haar collega’s verloor tijdens de aanslag op de redactie van het satirische blad Charlie Hebdo in Parijs, heeft net een boek uitgebracht: Vernietig het islamitisch fascisme. In een interview met NRC zegt ze over islamitische fundamentalisten: „In sommige landen, zoals Iran en Saoedi-Arabië, zijn ze zelfs aan de macht. Daar zijn de Bijbel en atheïsme verboden en is het verplicht het gebed bij te wonen in de moskee.” We checken of de drie beweringen in die laatste uitspraak inderdaad voor Iran gelden.

Waar is het op gebaseerd?

In een toelichting zegt El Rhazoui dat ze haar uitspraak anders had bedoeld, dat ze enkel doelde op Saoedi-Arabië en over Iran zei dat de mensen daar geen vrijheid van religie hebben.

En, klopt het?

Allereerst de vraag: zijn bijbels verboden in Iran? Volgens Asghar Seyed-Gohrab die universitair hoofddocent is bij de opleiding Perzische taal en cultuur aan de Universiteit Leiden, is „de Bijbel [...] zeker niet verboden” in Iran. „Het land kent een grote christelijke gemeenschap en verschillende kerken in grote steden.” In Iran zijn ook christenen vertegenwoordigd in het parlement.

Wordt de Bijbel ook verkocht? Ramin Karimian, die bij de Iraanse uitgeverij Nashre Ney werkt in de hoofdstad Teheran: „Wij hebben net weer de nieuwe vertaling van het Nieuwe en Oude Testament uitgegeven. Uiteraard in het Perzisch. Nee, de Bijbel is hier niet verboden. We hebben hier ook verschillende christelijke kerken, een orthodoxe, een anglicaanse, etc.” Het is niet zo dat het boek populair is, zegt Karimian. „We verkopen het vooral aan christenen zelf en mensen uit de elite.”

Dan de stelling over het verbod op atheïsme. Islam is de staatsreligie van Iran. Volgens het laatste Freedom of Thought Report, uit 2017, een internationaal onderzoek naar onder meer vrijheid van religie, worden atheïsten in Iran niet erkend, wel moslims, zoroastriërs, joden en christenen. Je bent verplicht om jezelf ook te classificeren als lid van een van deze groepen om bepaalde rechten te krijgen. Maar erkenning betekent niet dat ze vanwege hun gedachten niet vervolgd kunnen worden. Aangezien het land geen democratische liberale principes onderschrijft, betekent het in de praktijk dat alle groepen – of het nu vrouwen, christenen, atheïsten of geregistreerde moslims zijn – kans lopen vervolgd te worden vanwege hun gedachten, ideeën en uitingen. Ze worden er zelfs voor geëxecuteerd. Mensenrechtenorganisaties maken zich hier al decennialang zorgen over. Maar we komen nergens tegen dat het atheïsme ook officieel verboden is. „Iran kent diverse seculiere intellectuele bewegingen, al sinds het einde van de negentiende eeuw”, zegt Asghar Seyed-Gohrab. „Het is natuurlijk moeilijk om te controleren wie atheïst is en wie niet.”

Dan de laatste stelling over het verplichte karakter van gebeden in de moskee in Iran. Ook daar is geen bewijs voor te vinden. In het boek A History of Iran uit 2016 schreef de Britse Midden-Oosten-kenner Michael Axworthy dat slechts 1,4 procent van de Iraniërs het vrijdaggebed bijwoont in de moskee. Echte bidders zijn het dus niet, die Iraniërs.

Conclusie

Iran kent een grote christelijke gemeenschap en verschillende kerken. De Bijbel wordt gewoon verkocht, dus de eerste stelling beoordelen we als onwaar. Dan de tweede stelling. Officieel is atheïsme niet verboden in Iran, maar atheïsten worden er niet erkend en je bent verplicht om je in het land te classificeren als moslim, zoroastriër, jood of christen. Ook kun je op grond van je gedachten vervolgd worden. We beoordelen de stelling dan ook als grotendeels waar. Dan het laatste onderdeel van de uitspraak van El Rhazoui. Maar een klein deel van de Iraanse bevolking gaat naar het vrijdaggebed. Verplicht is het niet, dus beoordelen we de stelling als onwaar.

Ook een bewering gecheckt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl
    • Maral Noshad Sharifi