Grote staking is een test voor Macron

Franse spoorwegstaking Macron beloofde als president hervormingen. De grootste spoorstaking sinds 1995 is de eerste serieuze test voor zijn beleid.

Spoorbedrijf SNCF krijgt jaarlijks zo’n 10,5 miljard euro aan subsidies, maar heeft een schuld van bijna 47 miljard. Foto Ludovic Marin/AFP

De enkele trein die dinsdagochtend in Parijs arriveert, zit tjokvol. Maar op de eerste dag van wat wekenlange chaos op het spoor lijkt te worden, is het aantal wachtende of gestrande reizigers nog beperkt: veel Fransen wisten wat ze te wachten stond en werken thuis of namen de auto – met enorme files rond Parijs tot gevolg. Slechts een op de acht TGV-hogesnelheidstreinen en een op de vijf regiotreinen rijdt.

Het ongemak voor reizigers is groot. Maar de Franse regering neemt dat bij de omvangrijkste spoorstaking sinds 1995 op de koop toe. Politiek staat er, krap een jaar na de verkiezing van Emmanuel Macron tot president, veel op het spel. De dinsdag begonnen actie bij spoorbedrijf SNCF is de eerste serieuze test voor zijn hervormingsagenda. De regering „houdt vol”, zei minister van Transport Élisabeth Borne dinsdag over de krachtmeting met de vakbonden.

Terwijl vorig jaar, kort na Macrons verkiezing, al massaal protest verwacht werd tegen zijn liberalisering van het arbeidsrecht, slaagden de verdeelde bonden er toen nog niet in hun mensen te mobiliseren. Die hervorming, luidde de gangbare verklaring, kon voor niemand een verrassing zijn: Macron had er in de campagnes uitgebreid over gesproken. Dat geldt niet voor de plannen met de SNCF.

Kosten omlaag

Om het staatsbedrijf klaar te maken voor de in EU-verband afgesproken concurrentie op het spoor, moet het bedrijf grondig op de schop, concludeerde een commissie onder leiding van Jean-Cyril Spinetta, oud-topman van Air France-KLM, in februari. In 2020 gaat het TGV-netwerk open voor concurrentie en in 2023 kunnen regiobestuurders via aanbestedingen andere treinbedrijven op regiospoor laten rijden. „We hebben in dit land te lang gewacht”, zei SNCF-topman Guillaume Pepy zondag. In Duitsland, bij Deutsche Bahn, hadden vergelijkbare hervormingen al in 1991 plaats.

Lees ook: Franse regering grijpt in bij ‘onhoudbaar’ spoorbedrijf

Maar omdat nog altijd met de vakbonden en de bedrijfsleiding onderhandeld wordt, is nog onduidelijk wat de hervormingen precies behelzen.

Vast staat dat de kosten omlaag moeten. De schuld van de SNCF is opgelopen tot (in 2017) bijna 47 miljard euro. De regering wil de relatief gunstige arbeidsvoorwaarden voor treinmedewerkers, het zogenoemde statut cheminot, niet langer voor nieuw personeel laten gelden. Ook moet de rechtsvorm van de SNCF veranderen in een soort nv, waarvan alle aandelen in handen van de staat blijven.

Weinig speelruimte

Van dat laatste geloven de vakbonden niets: zij zijn ervan overtuigd dat de hervorming een eerste stap is naar volledige privatisering. Ze zeggen de onder liberale druk afkalvende publieke dienstverlening te verdedigen. Ook nieuw personeel moet gunstige arbeidsvoorwaarden krijgen en ‘voor het leven’ aangesteld worden. En omdat de miljardenschuld veroorzaakt is door politici die zwaar wilden investeren in hsl-spoor, zou de staat de schuld moeten overnemen.

Over dat laatste heeft Macron zich al eens positief uitgelaten. Maar anderszins is er voor hem weinig speelruimte. De spoorstaking heeft daarmee grote symbolische lading gekregen. Terwijl voorgaande regeringen na massale acties, zoals in 1995, hun plannen afzwakten of introkken, is dat voor de op een hervormingsagenda verkozen Macron geen optie.

Dat weten de bonden. Vooral de radicale CGT hoopt op wat het „convergentie van strijd” noemt: massale actie die overslaat op andere sectoren. Behalve bij de SNCF wordt deze en volgende week ook gestaakt bij luchtvaartmaatschappij Air France en bij de gemeentereiniging van enkele steden. Studenten hebben verschillende universiteiten bezet uit protest tegen een nieuw selectiesysteem.

Lees ook over de nieuwe TGV-treinen: TGV: zo Frans als camembert, maar veel en veel te duur
    • Peter Vermaas