Column

Gevoelig verlies voor filmmuziek

Peter de Bruijn De filmmuziek van Jóhann Jóhannsson was subtiel en delicaat. De dood van de IJslandse componist is volgens Peter de Bruijn een groot verlies voor de filmwereld.

Momenteel draait Mary Magdalene van regisseur Garth Davis in de bioscopen. Dat is een van de laatste films waarvoor de IJslandse componist Jóhann Jóhannsson de muziek schreef. De 48-jarige componist werd begin februari dood aangetroffen in zijn appartement in Berlijn; over de doodsoorzaak is niets bekendgemaakt. Jóhannsson maakte eigen albums, die verschenen op het prestigieuze label voor klassieke muziek Deutsche Grammophon. Maar ook voor de filmmuziek is zijn vroege dood een gevoelig verlies. Jóhannsson viel op met subtiele filmmuziek, waarin hij akoestische instrumenten en elektronische klanken liet versmelten. Vooral opmerkelijk was zijn muziek voor films van regisseur Denis Villeneuve, zoals de sciencefictionfilm Arrival met Amy Adams.

De laatste jaren kon de veelgevraagde Jóhannsson het werk niet meer alleen af en werkte hij samen met assistent-componisten. Een van hen was de Nederlandse musicus Rutger Hoedemaekers, die in hetzelfde studiocomplex in Berlijn werkte als Jóhannsson. Hoedemaekers, over de telefoon uit Berlijn: „Jóhann had altijd als uitgangspunt dat de muziek en het sound design van een film volledig in elkaar moeten grijpen. In Arrival is hij het dichtst bij zijn ideaal gekomen, denk ik. Dat is een heel delicaat muziekstuk, dat helemaal is opgebouwd rond de geluiden van de buitenaardse wezens.”

Jóhannsson ging meestal uit van een heel directe, eenvoudige melodie. „Maar daaromheen wist hij met zijn geluid iets heel bijzonders te creëren. Zijn muziek blijft daardoor toegankelijk en tegelijk leer je als luisteraar nieuwe klanken te waarderen.”

Twee grote projecten liepen teleurstellend af. Jóhannssons muziek voor Blade Runner 2049 van Denis Villeneuve werd op het laatste moment vervangen. De muziek van Jóhannsson zou zich te ver hebben verwijderd van de beroemde muziek van Vangelis in de oorspronkelijke Blade Runner. „Sommige mensen werden waarschijnlijk nerveus, omdat Jóhann iets heel nieuws probeerde te doen. Dat was niet de regisseur, Villeneuve heeft altijd veel vertrouwen gehouden in Jóhann. Zij konden elkaar tot het einde recht in de ogen zien.”

Regisseur Darren Aronofsky besloot dat zijn intense psychodrama mother! toch geen muziek nodig had. „De muziek die Jóhann voor mother! heeft geschreven is prachtig; bijna kerkelijk, met orgel en een groot ensemble van strijkers. Maar Aronofsky kwam tot de conclusie dat het voor de film beter was als er geen muziek was. Voor Jóhann persoonlijk was dat een harde klap. Maar hij was ook kunstenaar genoeg om te beseffen dat Aronofsky de juiste keuze had gemaakt.”

Lees ook het interview met collega-componist Junkie XL, die zich verwant voelt met Jóhann Jóhannsson: ‘De juiste regisseur kan filmmuziek magisch maken’

Veel muziek van Jóhannsson heeft een melancholiek, soms tragisch karakter. Hoedemaekers: „Bij zijn begrafenis is veel muziek van hem uitgevoerd. Na afloop zeiden we als grap tegen elkaar dat Jóhann eigenlijk zijn leven lang zijn eigen begrafenismuziek heeft geschreven. Ik heb sinds zijn dood nog niet veel naar zijn muziek geluisterd, ik ben bang dat ik het dan niet droog houd. Ik kan nog steeds moeilijk geloven dat hij er niet meer is.”