EU-onderzoek naar fraude bij aan VU gelieerd bedrijf

Vrije Universiteit Het biotechbedrijf Sylics kreeg in 2016 plotseling geen subsidie meer van de Europese Unie. Er was sprake van een mogelijk „belangenconflict”.

De justitiële arm van de Europese Commissie onderzoekt mogelijke fraude met Europese wetenschapssubsidies bij een bedrijf dat nauw is verbonden met de Vrije Universiteit in Amsterdam. Het gaat om het Nederlandse biotechnologiebedrijf Sylics. Dit aan de Vrije Universiteit gelieerde bedrijf geniet onder hersenonderzoekers faam vanwege zijn geavanceerde muizenlaboratorium, dat staat opgesteld bij VU.

Sylics participeert zij aan zij met de universiteit in diverse grote Europese onderzoeksprojecten, waar het onderzoek van de antifraudedienst Olaf zich op richt. In Nederland is Olaf vooral bekend vanwege zijn onderzoek naar fraude met subsidies van het Europees Sociaal Fonds (ESF).

Een van de oprichters en aandeelhouders van Sylics is Matthijs Verhage, hoogleraar neuroscience aan de VU. „Op dit moment verricht Olaf een onderzoek in het kader waarvan een aantal Europese projecten wordt onderzocht waar Sylics bij betrokken is geweest”, mailt de nieuwe Sylicsdirecteur, de aan de VU gepromoveerde neurowetenschapper Maarten Loos. Olaf zelf wil geen commentaar geven.

Sylics is een klein neurobiologisch bedrijfje met acht werknemers, dat tien jaar geleden als spin-off is ontsproten aan de VU en het VU medisch centrum. Het bedrijf huurt een kantoor op de VU-campus bij de afdeling Neuroscience.

Sylics doet contractonderzoek naar hersenaandoeningen voor middelgrote biotechnologische bedrijven en farmaceutische bedrijven en coördineerde in het verleden Europese onderzoeksprojecten. Volgens een woordvoerder van de VU is Sylics onafhankelijk van de universiteit, maar wordt er wel samengewerkt in onderzoeksprojecten, trainingen en projectmanagement. Op papier zetelt het bedrijf in een nabijgelegen sociale huurwoning.

Observeren van muizen

Sylics is gespecialiseerd in geautomatiseerde proeven met muizen. Die worden onder meer gebruikt bij het onderzoek naar hersenaandoeningen. Muizen met bepaalde hersencondities worden in het Sylics-lab door middel van met computers verbonden camera’s getest en geobserveerd. Sylics doet contractonderzoek voor farmaceutische bedrijven en geeft daarnaast trainingen en advies aan instellingen die wetenschappelijke subsidie willen aanvragen bij de Europese Unie.

Volgens de jaarrekening van Sylics heeft de EU begin 2016 plotseling haar subsidie aan Sylics ingetrokken, vanwege een mogelijk „belangenconflict van de coördinator” – aldus de jaarrekening van het bedrijf. Die coördinator was een ander buitenlands bedrijf. Sylics diende daarop een tegenclaim van 101.000 euro in bij de EU voor reeds gemaakte kosten.

„Het betreffende onderdeel van het Human Brain Project is plotseling stopgezet door de Europese Commissie door omstandigheden die geheel buiten Sylics lagen. Sylics was onderaannemer in dit project, niet de coördinator. Sylics acht zich ten onrechte benadeeld en heeft de kwestie aan de Europese ombudsman voorgelegd”, aldus Maarten Loos. Hij wil niet zeggen of het onderzoek van Olaf hiermee heeft te maken.

Bij dit Human Brain Project, een Europees megaonderzoek, zijn eerder al onregelmatigheden aangetroffen. Sylics was vanaf 2014 betrokken bij het project, waarvoor de EU tussen 2012 tot 2016 in totaal 1,3 miljard euro aan subsidie uittrok. Doel van het prestigeproject was om in Europees verband de werking van de hersenen en de impact van ziekten daarop te simuleren.

Het Human Brain Project was een droom van hersenwetenschapper Henry Markram, die werkzaam is in Lausanne, Zwitserland. Hij wilde het complete menselijke brein in de computer simuleren, zodat de werking in kaart kon worden gebracht. Aan het project deden 112 universiteiten en bedrijven mee van over de hele wereld, van Athene tot Californië.

Het project eindigde in ruzie, waarbij bemiddeling moest worden ingeroepen. Zo’n achthonderd wetenschappers schreven in 2014 een open brief tegen het project, waarin ze dreigden met een boycot. Volgens The Scientific American spraken critici over „hersenmist” en „hersenwrak”. Inmiddels wordt het Europese onderzoek naar de hersenen op versoberde wijze voortgezet.

Bij geconstateerde onregelmatigheden vordert de Europese Unie in de regel haar subsidies terug. Als er sprake is van strafbare feiten waar Nederlandse partijen bij zijn betrokken, stellen de onderzoekers van Olaf de gegevens ter beschikking aan het Nederlandse Openbaar Ministerie.

Van de tussen 2009 en 2016 door Olaf in Nederland negentien aangebrachte zaken is justitie tot nu toe in één geval tot vervolging overgegaan.

    • Merijn Rengers
    • Maarten Huygen