Berlusconi werd rechts ingehaald en rest slechts bijrol

Kabinetsformatie Italië Woensdag begint president Mattarella de consultaties. Salvini van de Lega heeft zijn bondgenoot Berlusconi volledig overvleugeld.

Silvio Berlusconi. Foto Massimo Pinca

Eén vraag komt steeds terug bij de kabinetsformatie in Italië: wat doen we met Silvio Berlusconi?

Zelf zou hij het wel weten. De verkiezingen van 4 maart hebben een ingewikkelde puzzel opgeleverd, maar Berlusconi claimt dat zijn partij Forza Italia deel moet uitmaken van iedere oplossing. Veertien procent, het gematigde geluid binnen de rechtse alliantie: ze kunnen niet om ons heen, roept hij bezwerend. Ook al mag hij na een veroordeling wegens fraude tot volgend jaar geen politiek ambt vervullen, hij leidt het trio dat in de consultatiegesprekken, die president Mattarella woensdag begint, de visie van Forza Italia zal uiteenzetten.

Alleen: het is niet meer aan hem. Berlusconi is op zijn nummer gezet. Hij had zich vóór de verkiezingen in Brussel gepresenteerd als een waarborg tegen eurosceptische avonturiers. Hij dacht het slim te hebben gespeeld: een verkiezingsalliantie met andere partijen op rechts zou van centrum-rechts de winnaar maken en hij zou dan als leider van de grootste partij in die alliantie de koers uitzetten.

Die eerste strategie heeft gewerkt, met één grote maar: tegenover de 37 procent voor de vier partijen op rechts staan de 33 procent voor één enkele andere partij, de populistische Vijfsterrenbeweging. Wie is er dan de grootste? Ook voor president Mattarella geen eenvoudige vraag.

Lees ook: Brussel legt rode loper vast klaar voor Berlusconi

Bovendien is de 81-jarige Berlusconi op rechts ingehaald door Matteo Salvini (45) van de Lega, een anti-migratiepartij. Gesterkt door zijn 17 procent heeft Salvini de afgelopen weken zijn spierballen laten zien. Toen de nieuwe voorzitters van Kamer van Afgevaardigden en Senaat moesten worden gekozen, dwong hij Berlusconi zijn kandidaat voor de Senaatspost in te trekken. De nieuwe voorzitter komt ook uit Berlusconi’s Forza Italia, maar dat was, voor iedereen zichtbaar, een pyrrhusoverwinning. Salvini deelt binnen de rechtse alliantie de lakens uit, Berlusconi’s strategie is er nu vooral op gericht te voorkomen dat de vorming van een nieuwe regering slecht uitpakt voor zijn enorme zakelijke imperium.

Hij maakt zich daarbij grote zorgen over Luigi Di Maio, de kandidaat-premier van de Vijfsterren. Die heeft de afgelopen dagen duidelijk gemaakt dat hij best wil praten met Salvini – samen hebben ze ook de verkiezing van de parlementsvoorzitters geregisseerd, samen zouden ze genoeg zetels hebben voor een regering. Maar de Vijfsterren zeggen dat ze nooit, nooit met Berlusconi’s mensen in éen kabinet willen, en Salvini zegt dat hij de rechtse alliantie niet wil openbreken.

De centrum-linkse Democratische Partij, ondanks een forse nederlaag nog altijd de tweede partij van het land, met ruim 19 procent, kijkt vooralsnog toe. Oud-premier Renzi, die na de nederlaag moest aftreden als partijleider maar nog een groot aantal getrouwen heeft, wil dat de PD kiest voor de oppositie. Dan zal blijken dat Lega (veel aanhang in het noorden) en Vijfsterren (groot succes in het zuiden) te veel verschillen om effectief samen te kunnen regeren, is zijn gedachte. Niet iedereen binnen de PD zegt dat zo stellig. Maar als ze toekijken naar de hoofdrolspelers in het grote formatiespel, kijken ze naar Di Maio en Salvini. Voor Berlusconi rest hooguit nog een bijrol.

Bekijk ook de inbeeld: Veroordeelde Berlusconi (81) probeert imago op te poetsen
    • Marc Leijendekker