Volokolamsk pikt de stank uit Moskou niet meer

Protest in Rusland Na de fatale brand in een Siberisch winkelcentrum laait ook het protest tegen de afvaloverlast uit Moskou weer op.

Tijdens het protest in Volokolamsk spreken bezorgde burgers om beurten, in totaal drie uur lang, de menigte toe. „Een nucleaire reactor”, noemen betogers de afvalberg in het nabij gelegen gehucht Jadrovo. Foto’s Steven Derix

Op het station van Volokolamsk staan zondag tientallen agenten te wachten. Ze drommen op het perron rond de uitgestapte passagiers en voeren ze naar de arrestantenbus voor het station.

Zijn we soms aangehouden? „Nee hoor. Wie heeft het over aanhouden? Wilt u nu in de bus plaatsnemen?”

De buitenlandse correspondenten zwaaien met hun perskaarten en de Russische politie aarzelt. De journalisten mogen bij nader inzien gaan, maar de activisten uit Moskou moeten mee naar het bureau. De afgelopen nacht is er nog iemand opgepakt: Artjom Ljoebimov, de informele leider van de protesten in de stad, die nu al weken aanhouden.

‘President Poetin, Volokolamsk is aan het stikken’

Spandoek bij het plaatselijke kremlin

De demonstratie deze zondag gaat gewoon door. Op het historische stadsplein van Volokolamsk staan duizenden boze burgers. Sommigen dragen mondkapjes. Op de steile heuvel van het middeleeuwse kremlin hebben betogers een spandoek neergelegd: ‘President Poetin, Volokolamsk is aan het stikken’. En inderdaad: over het plein hangt de misselijkmakende lucht van rotte eieren.

Sinds enkele weken braakt de vuilnisbelt bij het nabijgelegen gehucht Jadrovo giftige gaswolken uit, die langzaam over de stad trekken. Honderden bewoners hebben zich al in het ziekenhuis gemeld. Daar kregen ze te horen dat ze een virusinfectie hadden opgelopen of dat ze last hadden van maagslijmvliesontsteking.

Op 21 maart werd het Jekaterina Sjysjkova (56) zwart voor de ogen en kreeg ze problemen met haar spraak: „alsof mijn mond bevroren was”. In paniek belde ze een ambulance. Maar in het ziekenhuis werden haar klachten weggewuifd. „Ze zeiden dat het mijn bloeddruk was.” Sjysjkova’s ogen schieten vuur. „Daar heb ik inderdaad pillen voor.”

Tientallen kinderen opgenomen

In Volokolamsk gaan mensen niet snel de straat op. Dit is de Russische provincie en in dit historische stadje (20.000 inwoners) is ‘politiek’ een woord met een vieze bijsmaak. Toen oppositieleider Aleksej Navalny vorige week langskwam, werd hij met boegeroep ontvangen.

Maar ook Volokolamsk trekt ergens de grens. In de nacht van 21 op 22 maart werden er 57 kinderen opgenomen in het ziekenhuis met symptomen als hoofdpijn, braken, hoesten en een moeilijke ademhaling. Sommige kinderen raakten bewusteloos.

De officiële diagnose die werd gesteld – ‘voedselvergiftiging’ – leidde tot een kleine volksopstand. Een woedende menigte verzamelde zich rond het ziekenhuis van de stad. Burgemeester Jevgeni Gavrilov kreeg een klap op zijn achterhoofd en moest door lijfwachten in veiligheid worden gebracht. Gouverneur Andrej Vorobjov werd met sneeuwballen bekogeld. Een klein meisje met een roze muts maakte dreigend een snijdend gebaar langs haar keel. Die beelden zijn inmiddels heel Rusland over gegaan.

В розовом крошка к больнице пришла Злобно по шее рукой провела Не было слышно ни крика, ни стона Нет в Подмосковье теперь Воробьева . . ДЕВОЧКЕ - РЕСПЕКТ!!! Она тоже подкуплена? Шоколадками? Серьёзно думаете,что все наши митинги - провокация? Серьёзно думаете, что от хорошей жизни мы стоим за своих детей и их здоровье ?! . Ставьте хештег #волоколамскзадыхается в своих следующих публикациях! Пусть все узнают о нашей проблеме! #волоколамск #volokolamsk #волок #мойволок #мойволоколамск #мой_волоколамск #volok #myvolok #my_volokolamsk #myvolokolamsk #ядрово #полигонядрово #полигон_ядрово #полигонтбо #полигон_тбо_ядрово #мусор #мусорныйполигон #мусорный_полигон

A post shared by Мой Волоколамск (@my_volok) on

Zondag staan er opnieuw duizenden mensen op het plein. En wordt de menigte toegesproken door iemand als Gennadi Bezobrazov, een boom van een kerel met enorme bovenarmen. Een man die zich voorstelt als „een patriot van zijn vaderland” en begint over zijn vader, een KGB’er die begin jaren vijftig jacht maakte op „fascisten” in Oekraïne – partizanen van de onafhankelijksbeweging OePA. Bezobrazov, kortom, is geen liberaal. Maar begin niet over Poetin, want dan kijkt Bezobrazov alsof hij gaat spugen in de sneeuw voor je voeten. „Zeg nou zelf: wat zijn wij er beter van geworden?”

De milieuramp rond Volokolamsk is veroorzaakt door een typische Russische combinatie van overheidscorruptie en nalatigheid. Nog maar een paar jaar geleden kende de regio rond Moskou bijna vijftig vuilnisbelten. De stortplaatsen waren grotendeels in handen van de gemeenten. Maar na zijn aantreden tekende de nieuwe gouverneur van Moskou, Sergej Sobjanin, lucratieve contracten met een aantal privéondernemers over de verwerking van Moskous huisvuil. Daarna werden tientallen gemeentelijke vuilstortplaatsen gesloten. En ging er steeds meer afval naar geprivatiseerde locaties, zoals Jadrovo bij Volokolamsk, in handen van Igor Tsjajka, de zoon van Ruslands procureur-generaal. Binnen enkele jaren groeide de vuilnisbelt tot een hoogte van een flat van negen verdiepingen. „Een nucleaire reactor”, zegt een van de actievoerders grimmig.

Toen de catastrofe eenmaal een feit was, zette de Russische overheid klassieke middelen in. De vervuiling werd gebagatelliseerd, en de lokale artsen werden gedwongen valse diagnoses te stellen. Er werd een lokale bestuurder opgeofferd: de aangeschoten burgemeester Gavrilov. Er werden vage beloften gedaan over het sluiten van de vuilnisbelt. Op de nationale televisie werden de protesten intussen afgedaan als ‘provocaties’ van de Russische liberale oppositie.

Vuilnisbelt van Jadrovo. Foto Dmitry Serebryakov/AFP

Voor de ramp bij Volokolamsk zou een dergelijke mix van maatregelen normaal gesproken misschien voldoende zijn geweest. Maar vier dagen na de opstand in Volokolamsk vielen er 64 doden bij een brand in een winkelcentrum in het Siberische Kemerovo. Onder de dodelijke slachtoffers waren 41 kinderen. Kort na de ramp bleek dat het complex Winterkers niet gecontroleerd was op brandveiligheid. Daarna bleek dat er überhaupt geen geldige bouwvergunning was afgegeven.

Op sociale media gingen er geruchten dat het aantal doden in Kemerovo in de honderden liep. Betogers eisten openheid van zaken over het aantal slachtoffers en het aftreden van de gouverneur van de regio. Genoeg reden voor president Poetin om persoonlijk poolshoogte te komen nemen. In een gesprek met gedupeerden beloofde Poetin dat de ‘schuldigen’ zouden worden ‘gestraft’. De eigenaar van de Winterkers zat toen al vast.

Lees ook: Russen eisen antwoorden na brand

Gouverneur ontslagen

Bij rampen in Rusland wordt er meteen strafrechtelijk onderzoek ingesteld. De politieke verantwoordelijkheid is een andere zaak. Zondag werd de gouverneur van de regio Kemerovo, Aman Toelejev, ontslagen.

In Volokolamsk eist men nu het ontslag van de gouverneur van de regio rond Moskou, Andrej Vorobjov. De burgers willen dat op korte termijn de noodtoestand wordt afgekondigd in de stad. Maar Vorobjov is geen oude apparatsjik die gemakkelijk ter zijde kan worden geschoven, maar een talent in de Poetin-getrouwe partij Verenigd Rusland.

Op 14 april zal de oude vuilnisbelt van Jadrovo worden gesloten, zo hebben de autoriteiten beloofd. Een Nederlandse firma zal buizen plaatsen, waarmee het afvalgas wordt afgevangen om te worden verbrand – voor een periode van minstens tien jaar. Tegelijkertijd is bij Jadrovo een nieuw terrein ingericht, dat bijna twee keer zo groot is als de oude vuilnisbelt.

En daarom breiden de protesten zich uit. Inwoners van de zuidelijke stad Serpoechov zijn naar Volokolamsk gekomen, want zij hebben vergelijkbare problemen. In Dmitrov, ten noorden van Moskou, was de afgelopen week ook protest. De hele regio lijkt op te staan tegen de vervuiling die is veroorzaakt door Poetins clientèle.

In Volokolamsk zijn de afgelopen week gasmaskers uitgereikt: 700 in totaal, op 20.000 inwoners.

Valeri Karpinski (51) is een Moskoviet met een woning in Spanje en een datsja in Volokolamsk. „Hier wonen eenvoudige mensen”, zegt hij. „Goede mensen.”

Karpinski kijkt uit over het plein, waar duizenden burgers nog altijd geen aanstalten hebben gemaakt om naar huis te gaan. Als emigrant had hij zichzelf nimmer voorgesteld als deelnemer in een volksopstand. Het Kremlin moet oppassen dat er geen bloed vloeit, zeg hij. „Dat zou Poetin plaatsen op het niveau van Robert Mugabe, of van Kim Jong-un.”

Na drie uur demonstreren is het druk in de lokale vestiging van de McDonald’s. Over twee weken is er een nieuwe demonstratie. Of de opgepakte activist Artjom Ljoebimov daarbij kan zijn, is de vraag. Dit weekend werd hij veroordeeld tot twee weken cel, wegens het ‘niet opvolgen van instructies van de politie’.

    • Steven Derix