Palestijns protest eindigt in bloedbad

Gazastrook ‘Grote Mars van de Terugkeer’ van de Palestijnen loopt al op de eerste dag uit op een gewelddadige confrontatie met het leger van Israël.

Het Israëlische leger vuurt traangasgranaten af op Palestijnse betogers uit de Gazastrook, die een bevel negeerden op zeker 700 meter van de grens te blijven. Foto Atef Safadi/EPA

Bij een van de grootste Palestijnse protestacties in de Gazastrook van de laatste jaren zijn vrijdag bij de grens met Israël zeker vijftien Palestijnen gedood en honderden gewond geraakt, toen Israëlische militairen het vuur op betogers openden en traangas inzetten.

Het vormde een bloedig begin van wat de Palestijnen de ‘Grote Mars van de Terugkeer’ hebben gedoopt. In de aanloop naar de zeventigste verjaardag van Israël, op 15 mei, willen de Palestijnen de wereld de komende weken met een reeks protestmarsen en -acties doordringen van hun lot. Sinds 1948 kunnen honderdduizenden niet meer terug naar hun geboorteplaatsen. Juist in de Gazastrook zitten de Palestijnen klem en leiden ze een uitzichtloos bestaan.

Zeker veertien betogers, die het Israëlische bevel negeerden om op ten minste 700 meter van de grens te blijven, werden volgens artsen en verplegers doodgeschoten. Als eerste was ook een boer al dodelijk getroffen door een tankgranaat. Volgens een Israëlische legerwoordvoerder had de man zich „op verdachte wijze” gedragen.

De meeste van de circa 30.000 betogers bleven bij tentenkampen, op vijf verschillende plaatsen op veilige afstand van de grens. Velen, onder wie honderden jongeren, namen daar echter geen genoegen mee en begaven zich binnen de kritieke zone. Ook de 80-jarige Mansi Nassar (80) bevond zich volgens het persbureau Reuters onder hen. Gewapend met zijn wandelstok tartte hij het Israëlische bevel. „Ik ben in Beit Darras geboren, in Palestijns gebied, en ik neem met niets minder genoegen dan daar terug te keren”, verklaarde de bejaarde demonstrant.

Het begin van de mars viel samen met Pesach, het joodse paasfeest. Vanouds is het Israëlische leger dan extra op zijn hoede. Volgens de Israëlische generaal Eyal Zamir deden sommige betogers „pogingen tot het plegen van terreuraanslagen”.

De Israëlische minister van Defensie Avigdor Lieberman noemde de mars „een provocatie” van de zijde van Hamas, de fundamentalistische groepering die de macht in Gaza in handen heeft. In werkelijkheid gaat het om een initiatief dat breed door de bevolking wordt gedragen en ook op steun van andere Palestijnse groeperingen kan rekenen, Hamas’ grote rivaal Fatah incluis. De organisatoren hadden vooraf onderstreept dat het om een vreedzame betoging ging.

Ook op de Westelijke Jordaanoever werden vrijdag protestbetogingen gehouden maar – mogelijk omdat de toestand er minder nijpend is dan in Gaza – kwam het daar tot minder ongeregeldheden.

In de Gazastrook leven de circa 1,8 miljoen inwoners feitelijk al jaren in een gevangenis. Het gebied is zowel aan Israëlische als aan Egyptische zijde hermetisch afgesloten. Zelfs ernstig zieken krijgen slechts mondjesmaat toestemming om zich buiten de Gazastrook te laten behandelen. Vooral de watervoorziening is er uiterst gebrekkig, terwijl er maar enkele uren per dag stroom is. De werkloosheid is er hoog, de armoe groot.

De problemen in de Gazastrook zijn overigens deels te wijten aan een langlopend conflict tussen Hamas en Fatah over de vraag wie in het gebied de lakens uitdeelt. Een akkoord vorige herfst tussen beide groepen om samen te werken heeft in de praktijk nog nauwelijks verschil gemaakt.

Veel Palestijnen voelen zich ook in de steek gelaten door de buitenwereld. Met name het besluit van de Amerikaanse president Trump om Jeruzalem te erkennen als hoofdstad van Israël is bij hen slecht gevallen.

De tweestatenoplossing met een eigen levensvatbare staat voor de Palestijnen, waarnaar de internationale gemeenschap formeel nog streeft, wordt mede hierdoor steeds onwaarschijnlijker. In plaats daarvan breidt Israël de volgens internationaal recht illegale nederzettingen in de Palestijnse gebieden ongestoord uit. Tot diep chagrijn van de Palestijnen.