Steeds keerde Cézanne terug naar zijn muze van 1.011 meter

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week het atelier van Cézanne in Aix-en-Provence.

Foto Sophie Spitéri

Wie Aix-en-Provence nadert, krijgt hem op enig moment in het oog: de Mont Sainte-Victoire, de 1.011 meter hoge kalkstenen berg die met zijn weerbarstige bolle, kale kop de omgeving van de Zuid-Franse stad domineert. De berg van de Heilige Overwinning, zo genoemd omdat de Romeinen daar ooit oprukkende Teutoonse troepen zouden hebben verslagen.

Schilder Paul Cézanne (1839-1906) heeft die berg wereldberoemd gemaakt, doordat hij hem steeds maar weer schilderde, zo’n driehonderd keer, vanuit verschillende standpunten, in steeds ander licht. Nooit had hij het gevoel de berg volledig veroverd te hebben, met verf en penseel.

Schilderij van Paul Cézanne

„Zie deze Saint-Victoire”, heeft Cézanne volgens het Smithsonian Museum in Washington tegen een vriend gezegd, „hoe ze verrijst, hoe ze heerszuchtig dorst naar de zon, en hoe melancholiek ze is in de avond, als al haar zwaarte wegzakt… Haar blauwige schaduwen zijn onderdeel van hoe de lucht de omgeving ademt.”

De steeds veranderende maar toch permanente natuur in de Provence, en dan vooral de Berg, werd uiteindelijk Cézannes grootste muze. Hij keerde er steeds naar terug, als hij in Parijs, vaak vergeefs, had geprobeerd zijn kunst in de Salon te exposeren (en verkopen). Hij ontwikkelde in Aix zijn losjes ogende stijl van kleurige vlakken en verfstreken, waar stevige vormen als bollen, rechthoeken en driehoeken steeds doorheen schemeren. Die fris-stevige stijl maakte hem uiteindelijk wereldberoemd als schilder – hij werd de vader van de kubisten, van de hele moderne schilderkunst, genoemd door jongere meesters als Picasso en Matisse.

Maar de erkenning kwam laat. En op zijn oude dag, toen zijn vader, bankier, die hem onderhield, overleden was, kocht hij als 63-jarige bij Aix een stuk land met zicht op de Mont Sainte-Victoire, waar hij zijn atelierwoning bouwde. Volop in de natuur, een korte wandeling van de plek waar hij dag in, dag uit, in driedelig pak (bankierszoon) en met bolhoed op, naar de plek klom waar hij de berg steeds schilderde.

Alles is nog zoals Cézanne het achterliet

Dat atelier bestaat nog steeds – twee Amerikanen hebben het in 1952 van de sloop gered. Het is nu opengesteld en het is een magische plek, want alles staat er nog zoals Cézanne het achterliet. Het is een bescheiden huis van twee verdiepingen met zachtroze luiken, omgeven door een groene tuin vol bomen op een heuvelhelling. Het atelier heeft een enorm raam op het noorden, en de potjes, kleden, flessen en ezel die hij gebruikte staan er, alsof ze net achtergelaten zijn. Er zijn reproducties te zien van zijn schilderijen met voorwerpen die er nog staan.

Het atelier ademt een rustige, authentieke sfeer; huis en tuin zijn helemaal niet toeristisch, niet luxe opgepimpt, niet volgestouwd met commerciële rimram. Cézanne, althans de oude Cézanne, komt heel dichtbij. Eindelijk vond hij de plek, vlak bij zijn geliefde Berg, waar hij nog wilde werken tot zijn dood – „Ik wil schilderend sterven”, zei hij.

Foto’s Sophie Spitéri

Dat is hem gelukt. Vier jaar heeft hij er nog kunnen werken, tot hij op een dag toen hij iets verder op zijn vaste stek de Berg stond te schilderen, door een donderbui overvallen werd. Hij werd door- en doornat en koud, zakte op de terugweg ineen – en stierf een paar dagen later.

Je kunt vanuit het prachtige centrum van Aix de heuvel op wandelen naar Cézannes atelier en dan doorwandelen naar de plek op het uitkijkpunt waar Cézanne de Mont Sainte-Victoire steeds met verf probeerde te bedwingen. Die plek is ook voor toeristen toegankelijk, er staan een paar reproducties van Cézannes bergschilderijen, terwijl je zelf de Mont Saint-Victoire in al zijn steeds veranderende schoonheid aanschouwen kan.

Cézannes atelier is van 1 juni tot 30 september dagelijks van 10.00 tot 18.00 uur geopend, de rest van het jaar gelden andere tijden. Meer info: www.cezanne-en-provence.com