Spotify: rijp voor de beurs maar nog lang niet volwassen

Muziekdienst Spotify versloeg de illegale downloads en gaat naar de beurs. Vooral de platenindustrie profiteert van streaming muziek, niet de artiest.

Foto PAUL BERGEN / ANP

Een vraagje, aan een willekeurige klas met UvA-studenten: „Wie van jullie gebruikt er Spotify?” Vijftien van de twintig steken hun hand op. Ze luisteren ook muziek via Youtube en vrijwel niemand neemt nog de moeite om illegaal muziek te downloaden. Mp3, ooit hét formaat om muziek uit te wisselen via ruilnetwerken, is alweer net zo achterhaald als de audiocassette.

De streamingmarkt groeide in het kielzog van de smartphone en mobiel internet: continu toegang tot 35 miljoen liedjes, op al je apparaten. Die formule werd in 2006 verzonnen door Spotify, het Zweedse bedrijf dat komende week een beursnotering op de New York Stock Exchange krijgt. Spotify telt volgens het prospectus 71 miljoen betalende gebruikers en 92 miljoen mensen die gebruik maken van de gratis versie met advertenties.

Lees hier meer over Spotify's ongebruikelijke beursgang

De gemiddelde gebruiker luistert 25 uur per maand naar online muziek.

Vooral de platenindustrie profiteert

De beurswaarde van Spotify bedraagt zo’n 20 miljard euro. Dat maakt de twee Zweedse oprichters, Daniel Ek en Martin Lorentzon, miljardair. Zij bezitten respectievelijk 23,8 en 12,4 procent van de aandelen. Ook drie grote platenmaatschappijen hebben, in ruil voor gebruik van hun licenties, aandelenpakketten in Spotify. Sony Music is de grootste met een belang van 5,7 procent.

Het zijn vooral de platenmaatschappijen die profiteren van de muziekstreams. Spotify betaalde hun tot nu toe 8 miljard euro aan licenties uit, waarmee in 2015 een einde kwam aan de omzetdaling die sinds 1999 de muziekindustrie trof.

Van elk tientje per maand dat abonnees betalen blijft gemiddeld zo’n 5 euro over. Vrijwel alle omzet gaat nu op aan licentiekosten. Er is een risico: als platenmaatschappijen hun aandeel in Spotify na de beursgang afbouwen, bestaat de kans dat ze Spotify in de toekomst nog meer voor hun licenties zullen vragen.

Een klein gedeelte van de uitbetalingen komt terecht bij de componisten en makers. De Nederlandse cijfers: Buma/Stemra, dat de auteursrechten voor componisten en mechanische rechten (voor reproductie van muziek) int, haalde in 2017 zo’n 17 miljoen euro uit online inkomsten (voorlopige schatting). De platenlabels, verenigd in de NVPI, verdienden in 2017 naar schatting 110 miljoen euro aan online muziekdiensten.

Mede dankzij Spotify is mp3, ooit hét formaat om muziek uit te wisselen via ruilnetwerken, alweer net zo achterhaald als de audiocassette

Nieuwe muziek ontdekken

Spotify mag dan rijp zijn om naar de beurs te gaan, het verdienmodel is nog niet volwassen. Spotify haalde in 2017 een omzet van 4 miljard euro en leed een verlies van 1,2 miljard. De primaire missie van het bedrijf – „een miljoen artiesten de mogelijkheid bieden om van hun creatieve werk te kunnen leven” – is nog ver buiten bereik. Bekende artiesten zijn de enigen die noemenswaardige inkomsten uit streamingdiensten halen. Het is de top van de piramide die verreweg het meeste geld verdient en dat gaat ten koste van ‘middenmoters’ en een grote onderlaag aan onbekende liedjesschrijvers en muzikanten.

Jimmy Iovine, baas van het concurrerende Apple Music (38 miljoen leden) omschreef dat verschijnsel in een gesprek met muziekblad Billboard: „Door het toevoegen van miljoenen abonnees worden de liedjes uit oude catalogussen vaker afgespeeld, maar dat is geen bestendig model.”

Lees ook: Hoe Spotify YouTube, Apple en Amazon afweert

Als mensen alleen maar gouwe ouwe en bekende hits luisteren, kunnen ze zich af gaan vragen waarom ze een tientje per maand betalen voor 35 miljoen liedjes. Spotify legt de nadruk op het ontdekken van nieuwe artiesten, via afspeellijsten die bestaande en nieuwe muziek combineren. Dat werkt: het percentage opzeggers ligt rond de 5 procent per maand, jaarlijks groeit het aantal nieuwe gebruikers met 47 procent. Met dat tempo houdt Spotify Apple Music, de nummer twee, voorlopig op afstand.

Spotify definieert zijn potentiële markt als 3,6 miljard internetgebruikers en 1,2 miljard smartphonegebruikers. Op die schaal is een klantenkring van 71 miljoen betalende gebruikers nog bescheiden.

Azië is een groeimarkt: de laatste investeerder die voor de beursgang instapte was Tencent, het Chinese techbedrijf dat eigenaar is van WeChat. Spotify kreeg in ruil een minderheidsaandeel in Tencent en verwerft daarmee ruimte om de enorme Chinese muziekmarkt te veroveren.

Een regenboog van rechten

In de VS hangt Spotify een claim van rechtenorganisatie Wixen boven het hoofd. Die eist 1,6 miljard dollar schadevergoeding omdat Spotify verzuimde mechanische rechten af te dragen.

Volgens Mauritz Kop, juridisch specialist van Muziekenrecht.nl, lijkt het erop dat Spotify te veel haast had om de belangrijke Amerikaanse markt te betreden. „Een dienst als Deezer heeft het beter aangepakt en regelde alle licenties van te voren, per land. Het gaat er als muziekdienst om dat je alle benodigde rechten per territorium binnenhaalt, voordat je internationaal uitbreidt.”

De mechanische rechten zijn in Nederland geregeld via Buma/Stemra maar ook hier is de situatie complex, zegt Kop: „We hebben te maken met een regenboog van rechtenlagen. Buma/Stemra alleen al onderscheidt 23 soorten rechten waarvoor een vergoeding dient te worden betaald.”

Perfect is het niet, dat Spotify-model, beaamt Kop. „Maar het is beter dan wat we hadden, in de hoogtijdagen van illegale downloads.”

Met diensten als Spotify weet je als artiest in ieder geval wie je fans zijn, en is het mogelijk om gericht nieuw publiek te interesseren voor optredens. Al betaalt Spotify weinig per stream, het levert nog altijd meer op dan YouTube. En de belangrijkste winst: een generatie luisteraars die het raar noch bijzonder vindt om te betalen voor muziek.

    • Marc Hijink
    • Simoon Hermus