Een mooie tuin, die ook goed is voor de bijen

Tuinieren In een mooie tuin kun je ongemerkt veel schade aanrichten. Een tour door het tuincentrum, met tips voor de bloemetjes en de bijtjes.

Foto Istock

‘Waar zouden de bamboestokken staan?”, vraagt Sytske de Waart. Ze gaat een bijenhotel maken en hoopt bij Intratuin aan de Koningsweg in Utrecht materialen te vinden. Bamboestokken met een doorsnee van 3 tot 8 millimeter en een vogelhuisje van hardhout, zonder splinters, dat dicht is aan de achterkant, zodat het een droog en comfortabel verblijf wordt.

Op zoek naar bamboe dus, en intussen laten we ons rondleiden door De Waart en haar collega Lara Peters van Milieu Centraal, om ons van praktisch milieuadvies te laten voorzien. Want een bijvriendelijke tuin is één ding, maar in elk hoekje van het tuincentrum zijn goede en minder goede keuzes te maken.

Zaden en bollen

Vlak bij de ingang hangen eindeloos veel zakjes met zaden. Het aanbod biologische bollen en zaden is de laatste jaren flink toegenomen, vooral voor in de moestuin. Het wemelt in het tuincentrum van de keurmerken. Het groene blaadje met EU-sterren garandeert teelt zonder kunstmatige bestrijdingsmiddelen, genetische modificatie en kunstmest. Het voordeel van zaden boven volgroeide planten is dat ze lichter zijn – dus minder energie voor vervoer. In de bollenteelt wordt nog veel gif gebruikt, maar ook hier geldt: het aanbod biobollen groeit.

Aarde en mest

Wie niet alleen wil zaaien maar ook oogsten, heeft aarde en mest nodig. Het schap met mest en ‘bodemverbeteraars’ is een broedplaats van verwarring. Wat zegt het dat een merk ‘Eco’ in zijn naam heeft? „Niets”, zegt Peters. Kunstmest is in elk geval geen milieuvriendelijke keuze. Beter is dierlijke mest en compost. Soms staat er ‘bio’ of ‘organic’ op de verpakking. Dat zegt niet veel meer dan dat het toegestaan is in de biologische landbouw. Het groene blaadje is er alleen voor landbouwproducten en daar hoort (pot)grond niet bij. De beste garantie voor milieuvriendelijke potgrond is het EU Ecolabel: in deze producten zit geen veen (turf), maar alleen organisch restafval, zoals kokosvezel. Helaas vinden we in deze winkel geen aarde met dit label. Tweede keus is aarde met een MPS-keurmerk: daarin mag niet meer dan een driekwart turf zitten, die bovendien zo gewonnen wordt dat het veen zich kan herstellen. Derde keus is potgrond met een RHP-certificaat: dat belooft dat de winning van veengrond niet ten koste gaat van natuurgebieden. Je kunt oude (pot)grond trouwens hergebruiken en oppeppen met zelfgemaakte compost.

Je bent dertig en verhuist naar een huis-met-tuin. Alleen, je hebt nooit geleerd een plant te verpotten of een heg te snoeien. Wat nu?

Aanslag en onkruid

„Vegen, krabben, schrobben, wieden, schoffelen. Zie tuinieren als een work-out”, zegt Peters. Vlak bij het rek met ‘luie’ onkruidbestrijdingsmiddelen en producten tegen groene aanslag staan de voegenkrabbers, staalborstels en ander gereedschap dat de voorkeur krijgt boven chemische middelen. Glyfosaat, het omstreden gif dat door particulieren nog wel mag worden gebruikt, is bij Intratuin niet meer te koop. De vraag is of je überhaupt chemische middelen nodig hebt. „Neem om te beginnen zo weinig mogelijk tegels, kies bodembedekkers, dat scheelt wieden en het helpt bovendien om overtollig regenwater vast te houden en beter af te voeren.” Groene aanslag en mos kun je ook met heet water wegschrobben of wegbranden – er zijn speciale onkruidbranders voor in de handel. Een hogedrukspuit ruwt tegels zo op dat algen juist meer grip krijgen.

Slakken en mieren

Een beetje tuincentrum biedt planken vol middelen tegen slakken, luizen en andere beestjes. „Maar wie bijvoorbeeld slakken bestrijdt met metaldehyde, kan ook egels, vogels en honden vergiftigen”, zegt De Waart. „Er mag wel wat duidelijker op het etiket dat het alleen in de kas gebruikt mag worden.” Ferrifosfaat is minder slecht maar doodt ook slakken die het niet op je planten hebben voorzien. Er zijn talloze andere manieren om slakken af te schrikken. Ze hebben een hekel aan bepaalde planten en kruiden, zoals knoflook, dat ook vaak in strooisels zit.

Het lastige van al die korrels en poeders is vooral te ontdekken wat er nou precies in zit. „Toegelaten middelen krijgen nummers op de verpakking. Soms staat er geen nummer op, maar alleen ingrediënten”, zegt De Waart. „Als er geen nummers én geen ingrediënten op staan: laat het dan staan, want dan heb je dus geen idee wat je strooit.” De voor bijen schadelijke neonicotinoïden zijn weliswaar in de ban, maar welk ander gif is ervoor in de plaats gekomen? Zelfs het woord ‘natuurlijk’ zegt niets. Pyrethrine bijvoorbeeld is gemaakt van chrysant maar kan ook insecten doden die je wél in je tuin wilt. Lok liever natuurlijke vijanden zoals vogels. Lieveheersbeestje (tegen luis) en aaltjes (tegen naaktslakken) zijn online te koop.

Planten en bloemen

Nadat we de bamboestokken en een vogelhuisje hebben gevonden, komen we aan bij de planten. Tafels vol vroege bloeiers, klaar om, als het weer met Pasen een beetje meevalt, in de tuin of het balkon gezet te worden. Dit tuincentrum heeft een speciale tafel met planten die, volgens de labels, aantrekkelijk zijn voor bijen en vlinders. „Handig, maar je hóéft ze niet van deze tafel te halen als je weet waar bijen en vlinders van houden”, zegt Lara Peters. In elk geval iets met veel stuifmeel en nectar – zoals in het vroege voorjaar sneeuwklokjes, krokus, blauwe druif of bosanemoontjes – dat ook zonder label te vinden is.

Lees ook: De tuin is lenteklaar, maar wat te doen met al die takken?

Een advies voor de keuze tussen eenjarige of meerjarige planten geeft Milieu Centraal niet. „In het algemeen kun je zeggen dat wat lang meegaat beter voor het milieu is. Dus je moet ook een beetje huiswerk doen om planten goed te kunnen verzorgen en ze lang mooi te houden”, zegt De Waart. De meeste planten in tuincentra bevatten overigens nog steeds bestrijdingsmiddelen, bleek vorig jaar uit een steekproef van Greenpeace. Wie gegarandeerd geen gif wil, is aangewezen op de biologische hoek.

Meubels en potten

Het tuincentrum lijkt steeds meer op een woonboulevard. Een aanzienlijk deel van het vloeroppervlak is bestemd voor loungebanken en tuintafels. „Als je hout wilt, kijk dan bij voorkeur naar FSC-gecertificeerd hardhout”, adviseert De Waart. Het is duurzaam verbouwd en kan goed tegen regen en kou. Rotan, erg populair voor de tuin, groeit snel en is daardoor niet al te milieubelastend, maar het verweert veel sneller. Kunststof en metaal gaan lang mee, maar zijn moeilijk te repareren en aluminium vreet energie bij de productie. Peters geeft nog een tip: „Zoek naar tweedehands.”

Ook voor bloempotten geldt dat Marktplaats er vol mee staat. Een dilemma: stenen potten lijken beter voor het milieu, maar als je ze kapot laat vriezen, moet je weer nieuwe kopen. Bij de kunststof potten ziet Peters iets geks: een pot van ‘recyclebare’ kunstvezels. „Wat betekent dat? Ik zou niet weten waar ik met die pot naartoe moet als ik ’m wil laten recyclen.”

Zo maak je een bij blij

Voor instaptuiniers

Meisjesogen, fijnstraal, wolfsmelk en elfenbloem. Die zou je toch ongezien bestellen? Sprinklr is een jong bedrijf dat online groene bloemen en planten verkoopt. Groen als in: zonder gif en voor langer dan één seizoen – dus geen wegwerpplanten. Sprinklr richt zich op instaptuiniers en heeft ook een ‘levensreddende’ app die coacht bij de verzorging. Voor 50 euro zijn drie verschillende pakketten te koop met tien biologische buitenplanten – afhankelijk van hoeveel zon je planten krijgen. Zelf samenstellen kan ook.

sprinklr.co

Direct van de kweker

Jan en Gertrude van Houtum kweken op de Utrechtse Heuvelrug al decennia biologische vaste planten in de buitenlucht. Ze gebruiken en verkopen ook hun eigen biologische compost en aarde. In de webshop kun je losse planten en kruiden bestellen, maar ook pakketten (vanaf 36,50 euro), zoals ‘Ooievaar in het gras’ of een Aardbeienkist. Voor dat geld krijg je 5 à 8 planten en een zak potgrond in een fruitkistje, vergezeld van een stappenplan. Je kunt de kweker ook bezoeken.

kwekerijvanhoutum.nl

Bollen voor blije bijen

Natural bulbs verkoopt duurzame en biologische bloembollen en (groente)zaden. Alle bollen zijn vrij van neonicotinoïden, middelen die medeverantwoordelijk zijn voor de grote bijensterfte. Onder het kopje ‘bollen voor bijen’ staat ook aardpeer (topinamboer), de eetbare knol die met zijn vrolijke gele bloem een echte bijentrekker is. Verder is het nu vooral tijd om de zomerbloeiers te bestellen. Dahlia’s! Gladiolen!

naturalbulbs.nl

    • Martine Kamsma