‘Muizen kunnen rattentranen „afluisteren”’

Iedere week bespreekt de redactie wetenschap een opvallend persbericht. Deze week: Muizen zijn van nature op hun hoede als zij de geur van een roofvijand ruiken. Ook traanvocht van een rat, denken ze in Japan.

iStock

Het traanvocht van mannelijke ratten heeft een speciale uitwerking op rattenvrouwtjes. De essentie blijkt te zitten in één eiwit, CRP1 genaamd. Dat zit in ruime mate in het oogvocht van de rattenman – 3 microgram per milliter, oftewel 10 procent het totaalgewicht van alle eiwitten in de traan. Rattenvrouwtjes worden niet speciaal aangetrokken door het eiwit, maar reageren er wel op, namelijk door vaker stil te staan. Dat stopgedrag lijkt op wat er gebeurt voorafgaand aan seksueel gedrag, schrijven onderzoekers van de universiteit van Tokio deze week in Current Biology. Na die vondst vroegen de Japanners zich ineens af: hoe zouden muizen op die tranengeur reageren?

Die ingeving bleek bingo. Trots schrijven de onderzoekers in een persbericht dat dit het eerste voorbeeld is van ‘olfactory eavesdropping’ in de roofdier-prooi-communicatie bij zoogdieren. Geurspionage dus.

De Japanners gaan er vanuit dat muizen ratten als roofdieren zien, die ze dus willen mijden. Het CRP1 bleek op muizen een gelijksoortige uitwerking te hebben als op rattenvrouwtjes: ze gingen minder druk rondscharrelen, en hun hartslag en lichaamstemperatuur gingen naar beneden. Defensief gedrag, zeggen de Japanners.

Als ze de CRP1-gevoelige geurreceptor genetisch uitschakelden bij muizen, reageerden de dieren niet langer op CRP1. „Onze studie toont aan dat CRP1 in ratten fungeert als seksferomoon, en dat muizen dat interpreteren als een signaal voor de aanwezigheid van roofdieren.”

Daar valt van alles op af te dingen. Nota bene in een proef die de onderzoekers zelf uitvoerden bleek dat muizen eigenlijk alleen slangenhuid en kattenbont mijden als die in hun kooi werden gelegd. Besprenkeling van een kooihelft met CRP1 of rattenurine had geen significant effect.

    • Sander Voormolen