Kapers voor de erfenis op de kust

Geldzaken „Mijn moeder vroeg laatst of ik het erg vind dat zij geld wil nalaten aan de kinderen van mijn broer. Aangezien het ook van mijn erfdeel gaat. Ik vind het prima, maar wat zeggen experts hierover?”

Illustratie Viola Lindner

Deze klassieke vraag veroorzaakt steeds vaker problemen, merkt notaris Gerben Gramser in zijn dagelijkse praktijk bij notariskantoor Spier & Hazenberg. „Sommige erfgenamen zonder kinderen voelen zich bescheten als er geld van hun erfenis afgaat voor de nichtjes of neefjes.” Dat draait volgens hem grotendeels om erkenning. „Het gevoel is dan bijvoorbeeld: die kleinkinderen kregen altijd al alle aandacht en dan krijg ik nu bij het overlijden ook nog eens een extra tik na.”

Als je niets noteert gaat een nalatenschap naar de langstlevende partner en daarna naar de kinderen. Toch schenken veel grootouders hun kleinkinderen een zogenoemd ‘geldlegaat’. Dat is een bepaald bedrag, geen percentage. Een legaat is niet alleen een emotionele keuze, maar kan ook financieel voordeel geven. Nicole Goud, jurist en erfcoach bij Akto, adviseert klanten regelmatig om de kleinkinderen op te nemen in het testament om erfbelasting te besparen. „Kleinkinderen hebben namelijk, net als kinderen, een vrijstelling van 20.731 euro.”

Als je ervoor kiest om je kleinkinderen zo’n legaat toe te kennen leveren alle kinderen automatisch een even groot deel van hun erfenis in. Dat veroorzaakt tijdens de verdeling vaak gevoelens van onrechtvaardigheid: waarom zou je betalen voor de kinderen van een ander? Nicole Goud: „Dat probleem is gemakkelijk te voorkomen door de legaten aan kleinkinderen expliciet per gezin in het testament op te nemen.” Zo wordt er niet getornd aan het erfdeel van de broers en zussen. „Een ouder zal er in het algemeen geen problemen mee hebben dat zijn of haar eigen kinderen ook alvast iets erven ten koste van het eigen erfdeel.”

Voor onterfde kinderen heeft het zin stappen te ondernemen. Zij kunnen hun legitieme deel opeisen.

Emotionele balans

Notaris Gramser vraagt vaak aan de grootouders in zijn praktijk: ‘Wat vindt u eerlijk?’. Daar wordt verschillend over gedacht, weet hij. „Ik maak vaak mee dat een familie de kleinkinderen als één grote groep ziet en dan dragen alle kinderen zonder klagen evenveel bij aan de erfenis van de kleinkinderen.” Ongeacht wie er kinderen heeft. „Rechtvaardigheid is vooral een psychologische ervaring.”

Hoe verklaart Gramser dat hij steeds vaker verongelijkte erfgenamen aan tafel krijgt? „Er is een rijke generatie aan het overlijden van wie de kinderen waarschijnlijk nooit meer zo rijk zullen worden. Dus die erfenis van de ouders doet er nogal toe.”

Het toenemend aantal gebroken gezinnen maakt het nog eens extra ingewikkeld. „Bij een overlijden wordt de emotionele balans opgemaakt: het geldbedrag wordt gekoppeld aan waardering.”

Zijn advies is dan ook: „Denk bij het opmaken van een testament zorgvuldig na over hoe het wordt ervaren door de ontvanger. Het is tenslotte het laatste bericht aan je nageslacht.”

Tot slot: wat nu als het kinderloze kind in de toekomst misschien nog wel een kind zal krijgen? „Ook ongeboren kinderen kun je iets nalaten”, zegt jurist Tamara Kok van Marks Wachters Notarissen. „Vereist is enkel dat het kind bestaat op het moment dat de nalatenschap openvalt. Deze bestaanseis is heel ruim en geldt ook voor de kleinkinderen die nog in de buik van hun moeder zitten.”