Ja, maar, straks mis ik iets

Facebook

Na het privacyschandaal rond Cambridge Analytica, vorige week, zeiden velen: nu is de maat vol. De hashtag #deletefacebook ging hard. Maar écht stoppen blijkt lastig. Facebooken anno 2018, hoe doet de Nederlander dat? Vijf typen gebruikers.

Nanne Meulendijks
  1. De bewuste Facebooker

    Sunita Changoe (46) uit Amsterdam zag dat smartphones de wereld veranderden – „hoe mensen tijdens het boodschappen doen, werken en wachten alleen nog maar naar hun scherm staren”. Daar laat zij zich niet in meesleuren. Zij leeft „in het moment” en daar heb je geen Facebook voor nodig. Juíst niet, eigenlijk.

    Changoe heeft zichzelf een streng Facebook-regime opgelegd. Ze opent de app elke ochtend tussen half 11 en 11 en elke middag tussen half 4 en 4: dat noemt ze haar „sociale media-blokken”. Als ze voor haar werk op Facebook moet zijn – ze werkt onder meer als projectleider – plant ze het bezoek in op haar to do-list. „Facebook is voor mij een plek voor personal branding. Ik laat het vóór mij werken, als tool.”

    Bij de bewuste gebruiker draait het om discipline. Hij zet pushmeldingen uit. Verstopt de Facebook-app op het laatste scherm van de telefoon, zodat er niet gedachteloos wordt geklikt. Vertelt vrienden over zijn voornemens, zodat zij wéten dat ze niet altijd direct een online reactie hoeven te verwachten. Nupur Kohli (28), adviseur in de gezondheidszorg en jeugdarts, probeert haar Facebook-app in het weekend te negeren. „In plaats daarvan ga ik bij mensen langs, of bel ik ze eens op.”

    En als de Facebook-app toch weer gedachteloos en uit gewoonte wordt geopend, grijpt de bewuste gebruiker in. Kohli neemt zo’n drie keer per jaar Facebook-detox. Ze de-activeert haar profiel en keert een paar weken later terug. „Zelfs een week zonder Facebook maakt verschil. Het gevoel dat er steeds een berichtje binnen kan komen, verdwijnt. Dan merk je weer hoeveel Facebook met je doet.”

  2. Facebook is voor mij een plek voor personal branding

    Sunita Changoe (46), de bewuste Facebooker

  3. De tevreden Facebooker

    Op 20 mei 2015 plaatste Sybren Tuinstra (54) een foto van een ziekenhuisbed op Facebook. Hij schreef erbij: ‘Time to remove my gallbladder!’ De interimmanager uit Naarden-Vesting was een paar jaar geleden „makkelijk” met wat hij online plaatste. Tot zijn tienerdochter hem vroeg haar kinderfoto’s te verwijderen. Sindsdien is hij „verstandiger geworden” en plaatst hij minder.

    Tuinstra zegt „niet echt verbaasd” te zijn over de data-rel rondom Cambridge Analytics. Hij heeft het gelezen, vond het een schande, maar voor hem is er verder weinig veranderd. Hij heeft zijn gebruik best onder controle en zakelijk is Facebook handig, zegt hij.

    De gebruikers die nu hun account verwijderen, hebben volgens Tuinstra „boter op hun hoofd”. „Ze wisten dat ze privacy opgaven toen ze Facebook aanmaakten.” En toch hebben ze er al die jaren gewoon gebruik van gemaakt.

    Er zijn meer mensen die er niet over piekeren hun Facebookprofiel te verwijderen. Martine Reesink (45) uit Duiven zit zeker acht uur per dag op het platform. Ze heeft een bindweefselaandoening, ligt bijna 21 uur per dag plat, en Facebook is haar sociale leven. „Dat klinkt sneu”, zegt ze, „maar dat is het niet”. Ze heeft op Facebook juist heel veel nieuwe mensen leren kennen. Ook mensen met dezelfde aandoening, bij wie ze haar verhaal kwijt kan. Ze is verslaafd, zegt Reesink, „maar dat vind ik niet erg.”

  4. De terugkeerder

    De terugkeerder vertrok al van Facebook voordat het hip was – maar kwam terug. Omdat mensen zeiden dat ze voortaan wel zouden bellen of appen, maar dat niet deden. Of, zoals in het geval van Rina Verstappen, omdat ze het gevoel hebben dat je voor werk wel op Facebook móét zitten.

    Verstappen (31), uit Someren, verdween vijf jaar geleden van Facebook. Ze merkte dat ze veel op haar telefoon zat. Rond dezelfde tijd kreeg ze een burn-out. „Ik wilde niet de hele dag het gevoel hebben dat ik ook online voor iedereen klaar moest staan. Dat ik steeds moest reageren.” Het vertrek gaf rust. Ze kon weer films kijken zonder dat ze hele stukken miste omdat ze ook op haar telefoon zat. Afspraken met vriendinnen werden leuker omdat ze er geen foto’s meer van op Facebook plaatste. Eigenlijk, zegt ze, heeft ze helemaal niets gemist.

    Maar ze begon voor zichzelf, als loopbaancoach, en op Facebook zitten haar klanten. Dus daar was ze weer.

    Ze is nu een half jaar terug en noemt zichzelf opnieuw verslaafd. „Je wilt weten hoe mensen op je berichten reageren. Of er potentiële nieuwe klanten tussen zitten. Daar ben je de hele tijd mee bezig. Soms zegt mijn vriend: en nu leg je ’m weg. Dan zet ik mijn telefoon op vliegtuigstand en gebeurt er niets. Door Facebook is mijn werk weer altijd bij me. Het ligt zelfs op mijn nachtkastje, in de vorm van mijn telefoon. Ik moet weer een manier vinden om daarmee om te gaan.”

  5. De twijfelende verslaafde

    De twijfelende verslaafde zou het liefst voor altijd van Facebook verdwijnen. Want, zegt ondernemer Gül Akcaova (25): „Als een app gratis is, ben jij het product.” Niemand is graag het product, al weten we in het geval van Facebook nog steeds niet wat dat nu precies inhoudt.

    Maar de angst iets te missen weerhoudt de twijfelende verslaafde ervan haar Facebookprofiel te wissen. Uitnodigingen voor feestjes waarvan je anders het bestaan niet had geweten. Laagdrempelig contact met verre familie die je niet uit het oog wil verliezen. Akcaova: „Dankzij Facebook hoef ik mijn familie in Turkije niet elke keer te bellen.”

    Maar het data-monster wordt door de twijfelende verslaafde zo min mogelijk gevoed. Een paar jaar geleden checkte Akcaova nog weleens in als ze ergens was. Zo van: ik ben nu op Den Haag Centraal en daarna at ik in deze pizzeria. Daar stopte ze een paar jaar geleden mee. Ze leest de berichten op haar tijdlijn nog wel, maar liket en reageert nog zelden, zodat Facebook zo min mogelijk over haar te weten komt. Want hoe minder Facebook over haar weet, denkt Akcoava, hoe minder gericht ze advertenties kunnen voorschotelen. „Van mij hoeft Facebook niet te voorspellen wat ik wel en niet leuk vind. Ik wil die controle niet uit handen geven.”

    Al twijfelt Akcaova of haar maatregelen voldoende zijn om haar privacy echt te beschermen. Ze weet nog die keer dat ze met een vriendin op WhatsApp over frappuccino’s praatte. Kreeg ze daarna een Facebook-advertentie van Starbucks of McDonald’s, ze weet het niet meer precies. Maar dat kan toch geen toeval zijn?

    Toch is vertrekken van Facebook geen optie. „Wat zou ik anders moeten gebruiken? Instagram en WhatsApp zijn óók van Facebook. Je ontkomt er niet meer aan.”

  6. Dankzij Facebook hoef ik mijn familie in Turkije niet elke keer te bellen

    Gül Akcaova (25), de twijfelende verslaafde

  7. De stopper

    Aldo Wink (51) twijfelde al langer over wat hij eigenlijk op Facebook deed. Door zijn werk, hij is online marketeer, wist hij heel goed hoeveel data Facebook verzamelt. De rel rondom Cambridge Analytica noemt hij „de druppel”. „Het is schandalig dat zulke gegevens op grote schaal worden gebruikt om de publieke opinie te beïnvloeden. Over Trump, over de Brexit.” Hij verwijderde zijn Facebookprofiel vorige week.

    Facebook geeft geen dagelijkse gebruikscijfers. Maar de Facebookwisser lijkt vooralsnog in de minderheid te zijn – grote Facebookpagina’s hebben nog weinig volgers verloren. Al krijgt de stopper wel véél aandacht. Wellicht omdat hij zelden in stilte vertrekt. Mathijs van der Beek (36) maakt nu al een week live-video’s (op Facebook) over het feit dat hij zijn Facebookpagina gaat wissen. Van der Beek wil weer zelf controle hebben over wat hij ziet, zegt hij, zijn wereldbeeld mag niet worden bepaald door algoritmes. Ook wil hij meer controle over zijn privacy. Van der Beek zegt een alternatief met betere voorwaarden te hebben gevonden; Mewe.com, heet het. Maar dat is slechts een begin van zijn zoektocht. Want zijn vrienden, op een enkeling na, zitten daar niet op. En hij gebruikt nog WhatsApp, dat óók eigendom van Facebook is. „Daar moet ik nog wat voor verzinnen. Stap voor stap, hè?”

    Aldo Wink heeft geen alternatief. Hij gaat Facebook „absoluut missen”. „Mijn zus woont in Italië en heeft twee kindjes. Misschien ga ik haar nu vaker bellen. Wordt het contact weer normaler, zoals het vóór Facebook was.” Eigenlijk is het al te laat, zegt Wink. „Alles wat ik heb geplaatst en gedeeld voor ik mijn account verwijderde, zal tot in de eeuwigheid bewaard blijven.”

Lees ook: Waarom zijn we juist nu zo verontwaardigd over Facebook, terwijl het nieuws over Cambridge Analytica al een jaar bekend was?
    • Romy van der Poel