Column

Een tactisch gevecht rond geldschepping

Het huidige opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank loopt tot september. Voor wie ervan af wil , is het tactisch handig om alvast openlijk te zinspelen op een komende renteverhoging. Dat gebeurt nu dan ook.

Ergens in het tweede kwartaal van volgend jaar, dan zal de Europese Centrale Bank voor het eerst zijn rente verhogen vanaf het huidige niveau van nul procent. Dat vermoedde president Knot van De Nederlandsche Bank deze week bij de presentatie van het jaarverslag van de centrale bank. Niet dat Knot het voorspelde: hij constateerde dat uit de financiële markten valt af te lezen dat ze die rentestijging dan verwachten. En daar kon hij zich in vinden.

Knot is niet alleen: ook Jens Weidmann, zijn collega bij de Duitse Bundesbank had het al over halverwege volgend jaar. Je zou dit ‘concurrerende forward guidance’ kunnen noemen. Veel centrale bankiers in de eurozone voelden zich in het verleden voor het blok gezet omdat topman Draghi van de Europese Centrale Bank de markten vroegtijdig voorbereidde op besluiten. En als die verwachting eenmaal postvatte, dan kon je moeilijk meer terug – dan riskeerde je een schok en vertrouwensverlies.

Ditmaal zeggen de noordelijke centrale bankiers tegen de markt: mocht u over een ruim jaar de eerste rentestap verwachten, dan heeft u gelijk. Daar zit meer achter. Het huidige opkoopprogramma, waarbij de ECB nog steeds voor 30 miljard euro per maand staatsleningen en andere leningen opkoopt om de kredietverlening in de eurozone op gang te brengen en de rentes op de langere termijn te drukken, loopt tot september. De centrale bankiers uit veel noordelijke landen vinden dat al veel te veel, en vinden het veel te lang duren. De balans van de ECB is inmiddels verdrievoudigd ten opzichte van 2008 en is nu 4.500 miljard euro groot.

Nu is er altijd het risico dat de voorstanders van dit beleid, waaronder uiteraard Draghi zelf, alle opties het liefst open houden. Dus misschien toch nog langer doorgaan na september. Of wel stoppen, maar daarvoor een zeer lange fase inlassen waarin het bedrag van de aankopen slechts beetje bij beetje wordt verlaagd.

Voor wie daar tegen is, is het tactisch handig om openlijk te zinspelen op een renteverhoging in de eerste helft van 2019. Want om de rente te verhogen, moet je logischerwijs eerst klaar zijn met actief opkopen. Dus: over in september, of met een zeer korte afbouwperiode.

Of het zo ver komt? Een jaar is lang. Volgend jaar rond deze tijd moet de Brexit rond zijn, en het is nog maar de vraag of de scheiding van de EU en het Verenigd Koninkrijk volgens het harmonie- of conflictmodel zal gaan. Volgend jaar is er, om nog maar wat te noemen, misschien wel een door Democraten gedomineerd Amerikaans Congres. Is Trump er wel of niet meer. Is, al dan niet door een handelsoorlog, de huidige hoogconjunctuur misschien al weer omgeslagen. En, ook niet onbelangrijk, is de strijd om de opvolging van Draghi zelf in volle gang. Want diens termijn loopt dan wel pas eind 2019 af, in de zomer van dat jaar moet er een nieuwe Europese Commissie zijn, en al dit soort benoemingen hangt uiteraard onderling samen. Of die rentestap er dus echt komt, is nog maar zeer de vraag. Maar er openlijk op zinspelen is tactisch best handig. Dat zal Draghi, zelf een meester in verwachtingsmanagement, de noorderlingen moeten nageven.

Maarten Schinkel schrijft over economie en financiële markten.