Zelfs in rijk en veilig Costa Rica rukt de politieke buitenstaander op

Midden-Amerika

Overal in Latijns-Amerika floreren kandidaten die zich afzetten tegen de gevestigde politiek. Ook in Costa Rica, het ‘Zwitserland’ in de regio.

Aanhangers van presidentskandidaat Carlos Alvarado wonen op 27 maart 2018 een bijeenkomst bij tijdens een debat met tegenstander Fabricio Alvarado in Costa Rica. Foto Jeff Rey Argueda/EPA

Ze dragen dezelfde achternaam. Studeerden journalistiek aan dezelfde universiteit. En allebei hopen ze zondag tot president van Costa Rica gekozen te worden. Maar politiek zijn de verschillen tussen Fabricio Alvarado en Carlos Alvarado (38) enorm. En dat juist zij strijden om het presidentschap, zegt veel over de groeiende rol van buitenstaanders in de Latijns-Amerikaanse politiek.

Fabricio Alvarado is een gospelzanger en dominee die uitkomt voor een rechts-evangelisch splinterpartijtje. Na een felle campagne tegen het homohuwelijk haalde hij vorige maand verrassend de tweede kiesronde. Hij wisselt christelijke liederen af met pleidooien voor een hardere aanpak van criminelen. Ook herinnert hij de centrum-linkse regeringspartij PAC en president Solís graag aan El Cementazo, een complex corruptieschandaal in de cementmarkt.

Carlos Alvarado was enkele jaren minister onder de uitgaande president, maar presenteert zich graag als politiek hervormer. De relatief jonge PAC (opgericht in 2000) doorbreekt immers het decennia-oude tweepartijenstelsel. De journalist en romanschrijver zingt óók: hij trad vroeger op in linkse rockbands. Hij voert juist campagne voor het homohuwelijk en belooft evenveel vrouwen als mannen in zijn kabinet te benoemen.

Carlos Alvarado, zijn vrouw Claudia Dobles en hun zoon Gabriel zijn op een campagnebijeenkomst.
Foto Ezequiel Becerra/AFP
Fabricio Alvarado spreekt met kiezers in Costa Rica
Foto Arnulfo Franco/AP

Links: Carlos Alvarado
Rechts: Fabricio Alvarado

Foto’s Ezequiel Becerra/AFP en Arnulfo Franco/AP

Regionale trend

Dat een van deze twee relatieve buitenstaanders president zal worden, past in een regionale trend. Overal in Latijn-Amerika staan anti-establishmentkandidaten op die beloven de oude, corrupte klasse weg te sturen. Kandidaten van buiten worden eerder vertrouwd dan partijveteranen.

Later dit jaar gaan de twee grootste landen van de regio naar de stembus. Mexico (127 inwoners) in juli, Brazilië (207 miljoen inwoners) in oktober. In beide grootmachten staan kandidaten die beloven af te rekenen met de corrupte elites hoog in de peilingen. In Brazilië belooft de ultrarechtse nationalist Jair Bolsonaro een terugkeer naar de militaire dictatuur. In Mexico is er ook een nationalist, maar dan van linkse huize. Deze Andrés Manuel López Obrador draait al decennia mee in de politiek, maar bleef altijd ‘schoon’ en is fors tegengewerkt door de zittende macht. Hij geldt daarom als de anti-establishmentkandidaat.

Supporters van Fabricio Alvarado wachten op zijn komst. Foto Arnulfo Franco/AP

Dat deze trend ook Costa Rica heeft bereikt, is tekenend. Het land wordt vanwege zijn relatief hoge welvaartsniveau, natuurbeleid (het halve land is nationaal park en draait op groene energie) en pacifisme (het heeft geen leger) wel aangeduid als het ‘Zwitserland van Latijns-Amerika’. Als nationaal motto hanteren de ticos het hippie-achtige ‘pura vida’: puur leven.

Maar zelfs in dit paradijs broeit de onvrede – zij het op andere thema’s dan in de rest van Midden-Amerika. Elders in de regio domineren de kwakkelende economie, corruptie en het endemische geweld. Rijk en veilig Costa Rica daarentegen heeft de luxe over immateriële thema’s te twisten.

Een baanbrekend vonnis van het Inter-Amerikaanse Mensenrechtenhof hielp daarbij. Op 9 januari riep dit Costa Rica op om het homohuwelijk in te voeren. Na dit vonnis schoot Alvarado de dominee ineens omhoog in de peilingen. Conservatieve kiezers omarmden zijn belofte de uitspraak te negeren om „de familie te beschermen”. Zo nodig wil hij uit het Hof stappen, dat nota bene in de Costa-Ricaanse hoofdstad San José zetelt.

Alvarado de schrijver had tot dan toe geleden onder de impopulariteit van zijn partijgenoot president Solís. Maar na de ophef over het vonnis van het Hof begonnen progressieve, grootstedelijke kiezers hem te zien als enige kans om de andere Alvarado van de macht af te houden. Ook thema’s als seksuele voorlichting op school en genderbeleid kregen ineens veel aandacht in de campagne. In de laatste peilingen gaan beide Alvarado’s nek-aan-nek.