Virtual reality-film verovert plek in het museum

Doorbraak

Filmmuseum Eye begint deze week met een programma voor virtual reality-films. Kunstenaars als Anish Kapoor en Marina Abramovic werken met de techniek.

De VR-film ‘My Name is Peter Stillman’ Foto Eye Filmmuseum

Regisseur Alejandro González Iñárritu had afgelopen november de primeur: hij won voor zijn virtual reality-productie Carne Y Arena een speciale Oscar. Het was de eerste Oscar ooit die voor een VR-installatie werd uitgereikt. Kunstenaars Marina Abramovic en Anish Kapoor presenteren deze week hun nieuwste projecten op kunstbeurs Art Basel in Hong Kong: beiden brengen een VR-installatie met zich mee. Kunstwerken die je voor acht euro per maand kunt bekijken op een eigen VR-bril in het ‘VR Museum’.

Nu regisseurs en kunstenaars van naam experimenteren met VR als kunstmedium is de technologie, die kijkers met een soort skibril met interactieve videobeelden in een virtuele omgeving plaatst, bezig de status van spectaculaire kermisattractie te ontgroeien.

Reden voor Eye Filmmuseum in Amsterdam om de technologie op te nemen in het programma. VR-films hebben vanaf deze week een plek in de reeks Xtended. „Spelletjes waarin je hersenloos zombies moet afschieten ga je bij ons niet zien”, vertelt programmeur Anna Abrahams. „Er is interessante en minder interessante VR. Het gaat ons erom welke gevoelens een kunstenaar met de technologie kan oproepen.”

In My Name is Peter Stillman, de eerste film uit de Xtended-reeks, gaat de bezoeker letterlijk op de stoel zitten van Peter Stillman, de hoofdpersoon uit City of Glass, het verhaal van schrijver Paul Auster waarop de VR-film is gebaseerd. In het glas voor je zie je de reflectie van het gezicht van Stillman, zijn hoofd beweegt mee wanneer jij je hoofd kantelt. Omdat het uitmaakt welke kant je op kijkt beleeft iedereen de VR-films anders. In My Name is Peter Stillman loont het de moeite om achter je rug te kijken: in de deurpost tref je een dreigende verrassing.

Ander lichaam

Stillman in de film mijmert hardop over wat het betekent om iemands plek in te nemen: „Het vreemde gevoel dat ik zou hebben om in zijn huid te stappen.” Op de plaats waar je je eigen handen en schouders zou verwachten zie je het geanimeerde lichaam van Stillman: een onwerkelijke sensatie. Austers boek verscheen 1986, maar zijn woorden blijken een vrij accurate beschrijving van het vervreemdende gevoel dat VR oproept. Het is mede daarom een goede start van het programma, vindt Abrahams. „Dit is literatuur, later dit jaar willen we ook laten zien wat er op het gebied van dans, performance en theater mogelijk is.”

My Name is Peter Stillman duurt slechts 4 minuten. In januari 2019 vertoont Eye The Deserted van Tsai Ming-liang, „met echte acteurs, meer theatervoorstelling dan film”, die duurt ruim 55 minuten.

Performance

In november dit jaar haalt Eye de installatie van Marina Abramovic naar Nederland. In Rising wordt de bezoeker tegenover een digitale avatar van de performancekunstenares geplaatst. Ze staat in een bak met water, de bezoeker wordt voor de keuze gesteld Abramovic te laten verdrinken of niet. Door contact met haar te maken kun je het peil van het water beïnvloeden en de avatar redden van verdrinking. „De vraag is of een nieuwe techniek als VR impact kan hebben op ons inlevingsvermogen met betrekking tot een zo urgent probleem als klimaatopwarming”, zegt Abramovic in de trailer van haar film.

De installatie van Abramovic roept eerdere performances als Rhythm 0 uit 1974 in herinnering: daarbij stond de kunstenares zes uur in een museum. Ze nodigde het publiek uit met haar te doen wat het wilde, met 72 attributen die ze op een tafel had uitgestald, waaronder een roos, brood, maar ook een geladen pistool.

Naast de VR-installatie van Paul Auster in Eye staat een vitrine met daarin het boek waarop de installatie is gebaseerd, daarbij liggen de striproman en de theatertekst die óók op het boek gebaseerd zijn. Allemaal liggen ze open bij dezelfde scene. Abrahams: „We kunnen zo laten zien hoe kunstenaars steeds andere technieken aangrijpen om hetzelfde verhaal op een andere manier te vertellen.”

    • Thomas van Huut