Opinie

Verbied stookolie op de nieuwe noordelijke routes

Nu varen in een opwarmend Poolgebied aantrekkelijker wordt, stijgen de milieurisico’s. Een verbod op zware stookolie als scheepsbrandstof is daarom nodig, menen c.s.
Tankschepen in het kielzog van een Russische nucleaire ijsbreker op de noordelijke zeeroute. Foto V. Knyazev

Het was de droom van Willem Barentsz om boven Rusland langs naar Azië te varen. Door klimaatverandering wordt die droom langzaam werkelijkheid. De hoeveelheid zeeijs in het Arctisch gebied neemt af, waardoor de noordelijke zeeroute steeds beter bevaarbaar wordt zonder ijsbrekers.

De Russische president Poetin noemde onlangs de noordelijke zeeroute de sleutel tot de ontwikkeling van het Russische Arctische gebied. Hij beloofde een vertienvoudiging van de scheepvaart. „Onze Arctische vloot is de allergrootste en zal dat blijven.” Een belangrijke factor hierbij is de ontwikkeling en ontsluiting van het reusachtige Yamal-gasveld in Siberië.

Maar de uitdagingen zijn enorm. De helft van het jaar is het er donker, er is ijsvorming op schepen, ijsbergen liggen op de route. Daarbij is het gebied niet goed in kaart gebracht en zijn er nauwelijks verkeersbegeleidings- en reddingsdiensten.

De meeste grote schepen varen op stookolie (Heavy Fuel Oil of HFO), gemaakt uit het residu van aardolie na raffinage. Dat heeft twee belangrijke risico’s voor het Noordpoolgebied. Stookolie stoot veel roetdeeltjes uit. Roet slaat neer op sneeuw en ijs, die daardoor minder wit wordt. Het gevolg is dat er meer warmte wordt opgenomen, het ‘albedo-effect’. Dat versnelt weer de opwarming, een proces dat zichzelf versterkt, zo wordt aangenomen.

Daarnaast bestaat het gevaar van olievervuiling. In een gematigd klimaat is het opruimen van olie al erg moeilijk; in zeeijs is het nagenoeg ondoenlijk. De soort olie speelt een belangrijke rol bij de ecologische schade: de rampen met de tankers Erika (Bretagne, 1999) en Prestige (Galicië, 2002)– beide geladen met zware stookolie – lieten zien dat die veel schadelijker is dan lichtere brandstof.

NRC checkt Trump: ‘De ijskappen hebben een recordniveau bereikt’

Vanuit het oogpunt van natuurbescherming zou afsluiting van het Arctische gebied wellicht het beste zijn. Maar het recht op vrije doorvaart werd meer dan 400 jaar geleden vastgelegd door Hugo de Groot en geldt nog steeds. Daarom is het noodzakelijk om de risico’s van de scheepvaart zoveel mogelijk te beperken, door schepen veiliger en schoner te maken.

De milieucommissie van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO, de scheepvaart-tak van de VN) vergadert in april over een verbod op zware stookolie in het Arctisch gebied. Zeven landen, waaronder Nederland, hebben daartoe een voorstel ingediend. Zij pleiten voor het gebruik van alternatieven voor stookolie, zoals (op korte termijn) lichte diesel of LNG en (op de langere termijn) fossielvrije alternatieven.

De Clean Arctic Alliance (CAA), een samenwerking van internationale natuurorganisaties, juicht dit voorstel toe. Ze hebben een Arctic Commitment opgesteld en roepen bedrijven en zeevaartorganisaties op zich daarbij aan te sluiten. De maritieme sector in Nederland kan in toenemende mate profiteren van de noordelijke zeeroute. Daarom roepen wij Nederlandse scheepvaartbedrijven en havens op om zich achter de Arctic Commitment te scharen.