Column

Elastisch evangelie

Gewaagd plannetje van de VO-raad: niet langer één eindexamenperiode in stampvolle gymzalen, maar meerdere examenmomenten verspreid door het jaar. Misschien is het aardig daar een pilot voor te starten, bijvoorbeeld drie jaar lang, op twaalf scholen?

Grappig genoeg is dat exact wat in 2006 al is gedaan. Staatssecretaris Marja van Bijsterveldt (CDA) schrok zo van de uitkomsten dat ze het experiment staakte. Landelijke invoering, schreef ze eind 2009 in een Kamerbrief, zou „een enorme administratieve belasting” betekenen, „extra werkdruk”, en „een structurele investering van zo’n 50 miljoen per jaar”.

Waarom wil de VO-raad zo’n mislukt experiment herhalen? Omdat de VO-raad evangelische trekjes heeft, bedacht ik donderdag, toen ik het congres van de raad volgde via livestream.

Het leek wel een massale dienst van een geloofsgemeenschap. Dat kwam deels door beroepspredikers als Herman Pleij en Freek de Jonge in de line-up, maar vooral doordat één dogma alles overheerste: alles móét flexibel. Voorman van dit elastisch evangelie, Paul Rosenmöller, zette meteen de toon: „Vanaf volgend jaar zijn alle leerlingen in het voortgezet onderwijs in de 21ste eeuw geboren. De professionals hier zijn allemaal van de vorige eeuw.” En in die nieuwe eeuw wordt alles anders, weet profeet Rosenmöller. Andere vaardigheden zijn dan belangrijker dan cognitieve.

Er waren getuigenissen. Een leerling van een gereformeerde scholengemeenschap – aangekondigd als „een kippenvelmomentje” – vertelde dat ze „een droom heeft”: „In 2023 leert iedereen op zijn niveau.” Minder cijfers, minder huiswerk, klassen vol „creatieve denkers” die ’s ochtends kernvakken volgen en ’s middags „hun eigen programma kiezen”. Haar docent Robbert-Jan Poortvliet ziet het liefst morgen heel Nederland al flex worden: „Waarom al die experimenten, terwijl al bewezen is wat werkt?” Nou ja, er is vooral bewezen wat níét werkt.

Het elastisch evangelie behandelt onderwijs als telecomproduct: stel je eigen bundel samen, kies je eigen factuurmoment, leef je droom. Aan universiteiten leverde dit het flexibele keuzeproduct ‘brede bachelor’ op. Deze week klaagden wetenschappers van De Jonge Akademie dat studenten zo steeds minder basiskennis hebben. En in Utrecht wees Bert van der Zwaan bij zijn afscheid als rector magnificus op het hoge aantal ondermaatse studenten die eigenlijk op het hbo thuishoren.

Aan ons eindexamen valt van alles te verbeteren, maar zolang het basale niveau tekortschiet en leraren een te hoge werkdruk hebben tegen te weinig salaris, kun je je beter op dat fundament richten, voordat je het stelsel overlevert aan nieuwe experimenten waarvan één uitkomst zeker is: extra werkdruk.

Ach, zullen ze in de elastische kerk denken, allemaal adviezen uit de vorige eeuw.

Christiaan Weijts schrijft op deze plek iedere vrijdag een column.