Geen gezamenlijk land meer, maar wel een gezamenlijke band

Muziek De band Bijelo Dugme brengt ex-Joegoslaven bij elkaar. Deze Rolling Stones van de Balkan brengen de voorheen knokkende partijen samen.

Fans zwaaien in Carré met de Joegoslavische vlag. Foto Tammy van Nerum

Het is zaterdagavond 24 maart en in de grote zaal van het Koninklijk Theater Carré wappert een jonge geblondeerde vrouw met de vlag van de voormalige Socialistische Federale Republiek Joegoslavië, een blauw-wit-rode vlag met rode ster in het midden. De lichten gaan uit en het publiek begint ongeduldig te klappen. Zodra de eerste bandleden in glitterende zwarte jasjes het podium oplopen, klinkt er een oorverdovend gejuich en gefluit. Alsof de Rolling Stones een concert geven.

De band Bijelo Dugme (Witte Knoop) wordt niet voor niets ‘de Rolling Stones van de Balkan’ genoemd. Het is de grootste rockband van ex-Joegoslavië, een land dat na een gruwelijke burgeroorlog in de jaren negentig uiteenviel. Vanaf de oprichting in 1974 tot de ontbinding in 1989 bracht de band negen studioalbums uit en verkochten ze meer dan zes miljoen platen. Sinds 2005 geeft een deel van de originele bezetting weer reünieconcerten. De kaartjes voor het optreden in Carré waren zo gewild dat programmeur Jan Willem Sligting het als zijn „morele plicht” zag om nog een tweede concert op 17 november in te plannen, waarvoor nog kaarten beschikbaar zijn.

Het is de eerste keer dat Bijelo Dugme op zo’n groot podium in Nederland speelt, zegt concertganger Emina Cerimovic voor de show. „Ik vind het heel bijzonder dat migranten uit het voormalig Joegoslavië op zo’n grote schaal samenkomen. Bosniërs, Serven en Kroaten: alle groepen die in de oorlog tegenover elkaar stonden worden met elkaar verenigd. Ze zijn jong en oud en van verschillende sociaal-economische achtergronden.” Een nostalgisch feestje wordt het, verwacht ze, dat het publiek zal terugvoeren naar vooroorlogse tijden.

Het is onprettig om met elkaar over politiek te praten, maar als we naar muziek luisteren, zijn we één

Almir Mehmedbegovic (46), bezoeker van het concert

In Nederland wonen ongeveer 85.000 mensen met een (voormalig) Joegoslavische achtergrond. Bijelo Dugme is bij uitstek geschikt om de verschillende etniciteiten van deze groep met elkaar te verbinden, vertelt Radovan Lucic, docent Slavische talen en culturen aan de UvA in Amsterdam. „Het is een commerciële band die nooit echt politiek uitgesproken was. Ze maakten geen nationalistische liedjes, maar zoete nummers over het leven en over liefde.” Bovendien bevat hun ‘herdersrock’ elementen van volksmuziek uit verschillende delen van de Balkan, zegt Lucic. Ook zou het helpen dat Goran Bregovic, oprichter en leider van de band, in Bosnië is geboren en een Kroatische vader en Servische moeder heeft.

Rockster

No picture, I look like shit”, zegt de 68-jarige Bregovic als de NRC-fotograaf voor het optreden zijn kleedkamer binnenstapt. Hij speelt meer dan honderd concerten per jaar over de hele wereld met zijn Wedding and Funeral band, waarmee hij bekendheid verwierf na zijn vlucht uit Joegoslavië. Ze hebben net twee nachten op het podium in Parijs gestaan en Bregovic is gesloopt. Met Bijelo Dugme doet hij ongeveer twintig optredens per jaar. Waarom ze nu pas in Nederland optreden? „Wij denken niet na over die dingen. We are musicians, baby.”

Hij heeft het rocksterrenjargon weliswaar onder knie, maar zo ziet hij zichzelf liever niet, zegt hij met een vermoeide blik: „Ik haat het om die rol te spelen, al sinds ik jong ben. In het begin wil je wel rijk en beroemd zijn maar op gegeven moment wordt het een cliché.” Bovendien heeft rock-’n-roll aan belang verloren, zegt hij. „Bijelo Dugme is ontstaan in een communistisch land. Rock-’n-roll was toen meer religie dan muziek. Het was enige manier waarop de jeugd kon uitdrukken dat ze het niet met het systeem eens was. Nu wordt de hele wereld verneukt door het kapitalisme, maar daar vecht niemand tegen.”

Zanger Alen Islamovic en bandleider Goran Bregovic, met gitaar, in Carré. Foto Tammy van Nerum

Vanavond is hij vooral van plan om een beetje lol te maken. Met Bijelo Dugme spelen is als een weekendje ertussenuit gaan, zegt hij: „Very relaxing.” Het sociale belang van het optreden wuift hij weg. Het is simpel, zegt hij. Ze spelen twintig van hun hits en het publiek kan lekker met een grote groep in hun moedertaal zingen, genieten van de poëtische teksten en misschien terugdenken aan hun middelbare schooltijd. Meer is het niet, en meer moeten we er niet van maken. De band wordt er geregeld van beschuldigd dat het nostalgische gevoelens over Joegoslavië wil aanwakkeren, maar het publiek heeft daar volgens Bregovic absoluut geen last van.

Spuug en zing

„Juuuu-goooo-slaaa-viii-jaaa”, brult de menigte als de band het tweede nummer inzet: ‘Pljuni i zapjevaj moja Jugoslavijo’ (Spuug en zing, mijn Joegoslavië). De mensen op het balkon gaan staan en de Joegoslavische vlaggen gaan de lucht in. De muziek staat zo hard dat sommigen de handen voor hun oren slaan. „Ze hebben hun eigen geluidsman meegenomen”, knikt lichtman Michel Redeker naar de man schuin voor hem. „Hij is een beetje doof, geloof ik.” Redeker (49) heeft een Servische moeder en noemt zichzelf een half-Joegoslaaf. „Ik had cassettebandjes van Bijelo Dugme en draaide sommige nummers helemaal grijs.”

‘Pljuni i Zapjevaj Moja Jugoslavijo’ van Bijelo Dugme.

In de foyer vertelt de Bosnische Azra Cutic (23) dat ze in Nederland is geboren, maar ook met de muziek van Bijelo Dugme is opgegroeid. Als kind ervoer ze dat er nog steeds wrijving bestaat tussen de verschillende etnische groepen. Bijvoorbeeld toen een Servisch vriendinnetje plotseling vroeg of ze wist dat de oorlog de schuld van Bosnië was. Of toen ze niet meer op bezoek mocht bij een gezin dat om de dood van de Servische dictator Milosevic had gerouwd. Maar vanavond merkt ze niks van die spanningen, zegt ze. Almir Mehmedbegovic (46): „Het is onprettig om met elkaar over politiek te praten, maar als we naar muziek luisteren, zijn we één.”

Elk nummer wordt hartstochtelijk meegezongen, vrienden springen gearmd op en neer en de oudere bezoekers draaien met hun polsen in lucht. Na het laatste lied, over een meisje dat als een roosje is, trillen de emoties nog even na. Azra Mujajic (42) had tijdens het hele concert kippenvel, zegt ze: „Dit is een deel van ons vorige leven. Wij luisterden als pubermeisjes met liefdesverdriet naar zijn muziek.” Zora Blazevic (61) vertelt: „Ik volg ze al mijn hele leven. Mijn man is een nog grotere fan dan ik, maar die moest thuisblijven vanwege de griep.” Geëmotioneerd: „Ze waren geweldig. Dit is mijn land. Ik kreeg tranen in mijn ogen toen ik de vlaggen zag.”

De meest gehoorde conclusie over de avond: „We zouden het oude Joegoslavië terug willen, maar daar is te veel voor gebeurd. Laten we vooral van dit moment genieten.” Goran Bregovic is in ieder geval de laatste die geïnteresseerd is in een verenigd Joegoslavië, zegt hij: „Als jouw land op een dag verdwijnt zoals het mijne, zal je begrijpen dat jouw thuis geen politiek of geografisch gebied is, maar een emotionele plek.

Bijelo Dugme treedt op 17 november op in Carré. Zie: carre.nl.

Correctie 3-4-2018: In een eerdere versie van dit stuk sprak concertganger Emina Cerimovic van “rijk of arm”, maar ze sprak van “van verschillende sociaal-economische achtergronden”. Dit is aangepast.