Recensie

Corruptie in Brazilië is niet links of rechts

Corruptieschandaal

In O Mecanismo schetst regisseur Padilha (Narcos) hoe diep de corruptie is geworteld in Brazilië. „De realiteit is bijna niet bij te houden.”

O Mecanismo Foto Netflix

‘Het is een soort kanker’, zegt de fanatieke rechercheur Marco Ruffo in de nieuwste Netflix serie O Mecanismo (Engels titel: The Mechanism) van de Braziliaanse regisseur José Padilha (Tropa de Elite, Narcos). Hij ploft een lading vuilniszakken op de grond met daarin heimelijk onderschepte bankrekeningen vol weggesluisde miljoenen. „Als we het probleem nu niet bij de wortels aanpakken, wordt het erger en zal het zich verder verspreiden.”

Het is 2003 en een moedig en klein onderzoeksteam in de zuidelijke stad Curitiba heeft zojuist de gewiekste lokale witwasser Roberto Ibrahim ontmaskerd. Deze toevallige ontdekking is achteraf het begin van wat het grootste corruptieschandaal uit de Braziliaanse geschiedenis blijkt: Operatie Lava Jato (Wasstraat). Wasstraat, want de slinkse Ibrahim, die in de serie de echte geldwisselaar Alberto Youssef moet voorstellen, opereerde met zijn handlangers vanuit een kantoortje rondom een benzinetankstation, boven een autowasstraat.

Miljarden dollars

Het omvangrijke Lava Jato houdt Brazilië nu al vier jaar in de greep. Binnen een goed geolied smeergeldkartel schoven aan elkaar gelieerde invloedrijke personen in de politiek en het bedrijfsleven elkaar jarenlang miljarden dollars (publiek geld) toe, deelden grote opdrachten uit, banen, giften, functies en politieke macht. Onder hen topfunctionarissen van oliebedrijf Petrobras en bouwondernemingen zoals Odebrecht en OAS, en honderden corrupte toppolitici.

Voor José Padilha die al eerder met de keiharde film Tropa de Elite een goede inkijk gaf in een verrot en gewelddadig Braziliaans politiesysteem, was Lava Jato en de diepgewortelde corruptie in zijn land dit keer de bron van inspiratie. „Wat ik wil aantonen in deze serie is dat corruptie in Brazilië niet gebonden is aan een ideologie”, zei Padilha tijdens de perspresentatie van de serie in Rio de Janeiro. „Corruptie is niet links of rechts, het zit in het systeem, in de politiek die per definitief corrupt is welke regering er dan ook zit. Het mechanisme zit zo in elkaar en corruptie voltrekt zich binnen verschillende gelederen in de Braziliaanse samenleving.”

Hoewel de realiteit gedramatiseerd is en namen voor de hoofdpersonages zijn verzonnen, zijn de gebeurtenissen herkenbaar en deels ook volgens de werkelijkheid verlopen. Daarbij zal iedere Braziliaan die de afgelopen jaren het corruptieschandaal gevolgd weten wie wie is in de serie.

„Wat Padilha doet met O Mecanismo is het creëren van fake news”, schreef een woedende ex-president Dilma Rousseff in koeienletters op haar Facebookpagina daags na de lancering van de serie. Rousseff, die in de serie Janete Ruscov heet, viel Padilha aan op zijn creatieve vrijheid. Hij is daarbij te ver gegaan volgens Rousseff, die in 2016 werd afgezet, als indirect gevolg van Lava Jato.

„De serie zit vol leugens”, brieste Rousseff op sociale media. „Er wordt gesuggereerd dat ik als president met smeergeld van Alberto Youssef mijn herverkiezingscampagne zou hebben gefinancierd. Ook zijn er woorden in de mond van Lula gelegd alsof hij Lava Jato wilde stoppen, maar dat waren niet zijn woorden maar die van een senator die uitgerekend mijn afzetting heeft gestimuleerd.”

Verhitte Brazilianen die er ook zo overdachten besloten hun Netflix-abonnement uit woede op te zeggen. Sérgio Moro, de vooruitstrevende rechter uit Curitiba die de afgelopen jaren uitgroeide tot een nationale held van Lava Jato omdat hij veel van de corrupte elite via een effectieve methode van informatie-voor-strafvermindering achter de tralies kreeg, was milder. „De productie heeft kwaliteit, maar het geeft de realiteit op veel punten niet weer”, zei hij in een interview op TV Cultura.

Putjesschepper

Of O Mecanismo voor een breed, internationaal publiek dat minder weet van Brazilië en het corruptieschandaal, spannend genoeg is wordt afwachten. Corruptie is een stuk minder sexy dan de Colombiaanse drugsmaffia of de gevreesde doodseskaders in de favela’s.

Maar om het diepgewortelde corruptiesysteem dat doorwrongen is in alle gelederen van de samenleving nu eens helder verbeeld te zien, daar is veel voor te zeggen. Tot en met de putjesschepper die zijn offerte voor rechercheur Ruffo opkrikt, omdat hij ook weer een deel van het geld moet afstaan aan de man die hem aan de klus hielp, is er corruptie in Brazilië.

Een vervolg op deze eerste Netflix-serie lijkt onvermijdelijk, de reeks eindigt als Lava Jato in de zevende fase zit, onlangs ging de 49ste fase van start en maandelijks worden nog kopstukken opgepakt. De komende weken hoort hoogstwaarschijnlijk ook oud-president Lula da Silva bij de arrestanten. Ooit was hij een volksheld, nu veroordeeld tot twaalf jaar cel vanwege het aannemen van steekpenningen in de zaak Lava Jato.

In O Mecanismo geniet Lula een paar seconde van het uitzicht op het balkon van het luxe strandhuis dat hij van OAS zou hebben gekregen in ruil voor grote bouwopdrachten. „O Mecanismo kan nog eindeloos doorgaan”, zei regisseur Padilha bij de presentatie. „Zolang de bodem van dit schandaal nog niet is bereikt, kan ik afleveringen maken, de realiteit is bijna niet bij te houden.”