Britten willen na Brexit niet uit Europees satellietproject

Brexit Europa wil minder afhankelijk worden van het Amerikaanse gps-systeem en lanceerde zijn eigen navigatiesatellieten. De Britten hopen er ook na de Brexit van te profiteren, maar ‘Brexit means Brexit ’, zegt Brussel.

De Galileo satellieten 9-10 worden op 11 september 2015 de ruimte ingeschoten door een raket in Kourou, Frans-Guyana. Foto Manuel Pedoussaut/EPA

Brexit gaat ver, tot in het heelal toe. Deze week ontdekten de Britten dat hun besluit om de EU te verlaten zelfs gevolgen heeft voor de Britse bijdrage aan satellietsysteem Galileo, de bijna voltooide EU-versie van het Amerikaanse GPS. Brussel wijst droogjes op wat de Britten zelf steeds prediken: Brexit means Brexit. Maar de Britten zijn woest.

Het gaat om heel veel geld: in de afgelopen tien jaar verdienden in het Verenigd Koninkrijk gevestigde bedrijven naar schatting 1,2 miljard euro aan de bouw van Galileo-onderdelen. Het doel van Londen om uiterlijk in 2030 10 procent van de markt voor ruimtevaart en satellieten te veroveren, komt nu in gevaar. „Dit is een van de eerste concrete voorbeelden van de grote industriële nadelen die het VK door Brexit kan gaan ondervinden”, zegt Sophia Besch van de Londense denktank CER (Centre for European Reform).

Sleutelrol op defensiegebied

Behalve dat, moeten de dertig Galileo-satellieten ook een sleutelrol gaan spelen op het gebied van veiligheid en defensie, precies die terreinen waarop de Britten na maart 2019 wél intensief willen blijven samenwerken met de EU. Dat is nodig om „schadelijke gevolgen in de echte wereld” te voorkomen, zei de Britse premier May vorige maand nog op de veiligheidsconferentie in München. Een terecht punt, meent Besch. „Veel van de industriële en technische expertise rondom Galileo is Brits en de vraag is of de EU wel zonder kan.”

Dat dilemma – we gaan uit elkaar, maar we hebben elkaar toch nodig – openbaarde zich juist deze week nadrukkelijk. Maandag toonden EU-landen zich onomwonden solidair met de Britten, door een dertigtal Russische diplomaten uit te zetten naar aanleiding van de gifgasaanslag op de Russische dubbelspion Skripal, in het plaatsje Salisbury. Brexit verdween even naar de achtergrond. Maar diezelfde dag meldde de Financial Times dat de Europese Commissie de Britse rol in het Galileo-project vanwege het Britse vertrek uit de EU nu al aan het terugschroeven is.

Bijvoorbeeld als het om PRS gaat, Public Regulated Service, een extra goed beveiligd onderdeel van het satellietsysteem waarmee overheden en legers ook in het geval van extreme cyberaanvallen met elkaar kunnen blijven communiceren.

Brief aan Londen

In januari zou de Commissie in een brief aan Londen hebben laten weten dat het langer delen van informatie over toekomstige PRS-plannen ongepast zou zijn, aangezien het VK vertrekt. Het op gelijke voet behandelen van een ‘derde land’ zou „onherroepelijk” de „integriteit” van het systeem „compromitteren”.

Ook heeft de Commissie contracten dusdanig aangepast dat ze zonder boete kunnen worden beëindigd als bij Galileo betrokken bedrijven opeens niet meer in een EU-land blijken te zitten. De Europese Ruimtevaartorganisatie ESA zou verteld zijn om het systeem, dat in 2020 volledig operationeel moet zijn, verder te ontwikkelen alsof het VK „niet langer in het programma zit”.

Sindsdien regent het verwijten in Britse media en regeringskringen. Dat het VK een veiligheidsrisico voor de EU zou zijn, wordt een gotspe gevonden. Brexit-minister David Davis noemde het tegenover Europese journalisten „absurd” om zijn land data te onthouden die is versleuteld met deels Britse technologie. Volgens Davis heeft het VK Galileo technologisch meer vormgegeven dan welk EU-land ook en is 12 procent van het project door de Britten gefinancierd.

Eigen industrie stimuleren

De Commissie, menen de Britten, zou handelen onder druk van EU-landen die in de race om nieuwe opdrachten en contracten hun eigen ruimtevaartindustrie een duw in de rug willen geven. De Commissie zelf zegt dat zij simpelweg anticipeert op de door de Britten zelf gewilde Brexit. Zo heeft het in Frankrijk gelegen Galileo-controlecentrum (Galileo Security Monitoring Centre) een backup in het Britse Swanwick. Eind januari werd besloten om die te verplaatsen naar Spanje.

Niet-EU-landen kunnen ook toegang krijgen tot PRS, maar moeten hier een formele aanvraag voor indienen. Dat blijkt in de dagelijkse EU-praktijk, met 28 landen en evenzoveel veiligheidsprotocollen, niet eenvoudig: de Verenigde Staten en Noorwegen wachten nog steeds op antwoord en het is nogal helemaal niet gezegd dat dit positief zal zijn. De Britten willen garanties dat hun dat niet overkomt.

Volgens Besch is het logisch dat EU-landen hun eigen bedrijven zoveel mogelijk willen promoten. Tegelijkertijd is een Britse informatieachterstand bij een acute crisis ook niet in het Europese belang. „De kans is groot dat we in zo’n situatie aan dezelfde kant staan”, zegt Besch.

De Europese vliegtuigfabrikant Airbus mengde zich deze week ook in de discussie. Bestuursvoorzitter Tom Enders riep Brussel en Londen op om snel een oplossing te vinden. „De verdere Britse deelname aan het Galileo-programma van de EU zal ervoor zorgen dat de banden op het gebied van veiligheid en defensie worden versterkt ten goede van heel Europa, in een periode van geopolitieke instabiliteit en groeiende bedreigingen van onze veiligheid.”