Antieke stiergod herleeft op Trafalgar Square

Lange tijd stond de ‘vierde sokkel’ op Trafalgar Square in Londen leeg. Nu staat er een nabootsing van een door IS vernietigde kunstschat, gemaakt uit dadelblikjes.

The Invisible Enemy Should Not Exist, van Michael Rakowitz op Trafalgar Square in Londen. AFP/Tolga AKMEN

Op de ‘vierde sokkel’ van Trafalgar Square staat sinds woensdag een nieuw tijdelijk beeld, genaamd The Invisible Enemy Should Not Exist. De Iraaks-Amerikaanse kunstenaar Michael Rakowitz reconstrueerde daar met behulp van kleurige blikjes dadelsiroop een 2.700 jaar oud, door IS vernietigd, beeld van een gevleugelde stier met mensenhoofd.

Op drie hoeken van Trafalgar Square staan al tijden klassieke standbeelden op sokkels, behalve op de hoek tegenover The National Gallery. Die voorheen lege vierde sokkel wordt sinds 1999 gebruikt voor vaak spraakmakende wisselexposities.

Michael Rakowitz (44) maakte een levensgrote kopie van de Stierman die stond bij de Poort van Nergal in Nineveh bij Mosul. Het beeld van de god stond daar sinds 700 voor Christus als beschermende geest, totdat IS het in 2015 vernietigde. De kopie die Rakowitz in Londen op een sokkel zette, draagt een kleurrijk pantser gemaakt van zo’n 10.000 platgeslagen dadelstroopblikjes. Dadels en dadelstroop waren na olie het belangrijkste exportproduct van Irak, maar de handel is door de oorlogen gedecimeerd. Slechts 10 procent van de dadelbomen staat nog overeind.

Lees ook recensie Nineveh-expositie in Leiden: Hoofdstad onder puin en zand

Rakowitz ziet zijn beeld van hergebruikte blikjes als een gebaar aan het Iraakse volk voor het verlies van een stuk van hun culturele geschiedenis en de ooit bloeiende export. Een ander verlies is minder direct zichtbaar. „De verontwaardiging die er was over verloren kunst is nooit een verontwaardiging geworden over verloren levens”, zegt Rakowitz tegen de Britse krant Evening Standard.

Hij vertelt verder dat Babyloniërs en Mesopotamiërs bij het verlaten van een heiligdom beelden als plaatsvervanger voor zichzelf achterlieten, zodat die konden doorgaan met bidden. Toen hij hoorde dat veel van de beeldjes geroofd waren uit het museum van Mosul, zag hij daar een nieuwe plaatsvervanger in.

Zijn beeld van de Perzische stiergod Lamassu op Trafalgar Square is onderdeel van een grotere reeks van Rakowitz, die hij ook The Invisible Enemy Should Not Exist noemt. In dat project maakte hij bijvoorbeeld een database van de 7.000 beeldjes die uit het Nationale Museum van Irak waren geroofd na de oorlog van 2003. Hij maakt alle reconstructies van gerecyclede voedselverpakkingen en Arabische kranten.

Michael Rakowitz werd bekend door een expositie in 2010 in Tate Modern in Londen. Daar legde hij opvallende verbanden tussen het regime van Saddam Hussein in Irak en Star Wars-films, waar hij als kind door geobsedeerd was.

Het beeld van Rakowitz blijft tot maart 2020 op de vierde sokkel staan.

Correctie: Dit is een gecorrigeerde versie van dit artikel