Wie wordt de informateur en wat doet hij?

Informateur De informateur is meestal man, vaak lid van een partij en hij heeft vrijwel altijd bestuurlijke ervaring. Maar ook een dominee en een driemanschap houden verkennende gesprekken.

VVD-coryfee Hans Wiegel en Richard de Mos van Groep de Mos onderweg naar de raadzaal van het stadhuis. Wiegel gaat als verkenner onderzoeken of er een stabiel college kan worden gevormd in Den Haag. Winnaar van de verkiezingen was Groep de Mos / Hart voor Den Haag. Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP

Soms veranderde de samenstelling van de gemeenteraad door de uitslag van de verkiezingen niet eens zo veel. Soms werken de grootste partijen al járen samen. En toch is er in een derde van de gemeenten de afgelopen week een verkenner of informateur aan de slag gegaan.

De komende tijd zit hij – meestal is het een man – de oriënterende gesprekken voor. Om te kijken welke partijen samen (verder) willen. Of om ‘recht te doen’ aan de uitslag, hoorde NRC in de 335 gemeenten waar verkiezingen waren. Daarna begint de formatie, waarbij inhoudelijke afspraken leiden tot een collegeakkoord.

De keuze voor de verkenners en de informateurs geven een inkijkje in bestuurlijk Nederland. Ze zijn (oud-) wethouders, (oud-)burgemeesters, oud-Kamerleden en oud-ministers. Alle overheidslagen zijn vertegenwoordigd: van het hoogheemraadschap tot de Eerste Kamer. Zeldzamer zijn partijlozen. In die categorie valt bijvoorbeeld dominee Ruurd van der Weg in Uithoorn.

Pool aan informateurs

Sommigen stonden al vóór de verkiezingen klaar. Hans Démoed was door zowel het CDA in Lisse als het CDA in Aalsmeer al gepolst. Vier jaar geleden ‘deed’ hij ook twee gemeenten: Ouder-Amstel en Oegstgeest. En binnen het CDA gaf hij weleens trainingen over collegeonderhandelingen. Een expert wil hij zichzelf niet noemen. „Maar ik heb wel de nodige ervaring.”

Ervaring zien partijen als een pre. „Gepokt en gemazeld”, schreven sommigen over hun informateur. Hoogheemraad Paul van den Eijnden zat vijfmaal namens de VVD aan de andere kant van de tafel, nu is hij informateur in Krimpen aan den IJssel. Hij werd gevraagd door Stem van Krimpen. Niet door zijn eigen partij, maar hij kent de gemeente. „Tegen zo’n uitnodiging mag je geen ‘nee’ zeggen als je bestuurlijk actief bent.”

Lees ook: In de raad wil iedereen elkaar te vriend houden

Iedere formatie is ingewikkeld, zegt hij. „Je weet dat partijen teleurgesteld zullen worden.” In Krimpen zijn er drie partijen met elk vijf zetels.

Van den Eijnden houdt het tempo erin: „Vrijdagmiddag waren de eerste gesprekken, zaterdag was er een plenaire sessie, de rest van het weekeinde heb ik me ingelezen in de programma’s, maandag waren er weer gesprekken en dinsdag was ik om acht uur op het gemeentehuis om met de burgemeester te praten.” Eind deze week verwacht hij een tweede ronde gesprekken te houden.

Ook Hans Démoed maakt haast: in Lisse wil men het informatieproces nog vóór Pasen afronden en ook Aalsmeer wil niet te lang wachten. Dat betekent: doorwerken. Zaterdag voerde Démoed van vroeg tot laat gesprekken, dinsdag reed hij na zijn werk om vijf uur nog even naar Lisse. Want nee, telefonisch kun je zoiets niet doen, benadrukt hij.

„Toen ik werd gevraagd, dacht ik: zal ik dit wel doen? Niet omdat het moeilijk is, maar vanwege de tijd die het kost”, zegt Hans Wiegel, oud-VVD-leider en informateur in Den Haag. „Ik heb me laten vertellen dat het hier wel twee maanden kan duren.” Zijn dochter zei: ‘Pa, dit moet je doen.’ Wiegels tactiek: sfeer creëren en mensen bijeen brengen die elkaar kunnen vertrouwen. Tijdens een openbare zitting riep hij de Haagse partijen op: „Ik hoop dat u elkaar wat gunt.” Hij zegt: „Tussen Van Agt en mij was er een klik. Dan was de een bereid iets weg te geven en de ander ook.”

Gebrek aan ervaring

Een gebrek aan politieke ervaring kan een voordeel zijn, denkt Richard Benneker, informateur in Hellendoorn. In het dagelijks leven leidt hij een onderwijsinstelling. Als partijloos informateur is hij „totaal onafhankelijk”.

Of hij stiekem toch geen politieke ambitie heeft? „Absoluut niet! Daar was ik dan toch eerder dan op mijn zestigste aan begonnen? Het enige wat ik hoop is dat we over twee maanden een pracht van een college hebben.”

De Leidse informateur Fleur Spijker valt ook op: vrouw, onder de 50 en van D66, een partij die volgens de gegevens van NRC tot nu toe slechts één informateur leverde. Bovendien heeft Leiden – eveneens uitzonderlijk – twee verkenners: naast Spijker ook Rob van Lint van GroenLinks, de grote winnaar in zetelaantal.

Hoewel Spijker – raadslid en advocaat – niet eerder informateur was, is de rol haar naar eigen zeggen „op het lijf geschreven”. In verschillende organisaties heb ik al eens meegewerkt aan het via interviews opstellen van een businessplan.”

Drie verkenners is nóg zeldzamer. Dat komt alleen voor in West Maas en Waal (bijna 19.000 inwoners). De reden blijkt praktisch: het driemanschap – van de Federatie Dorpsbelangen – komt uit verschillende dorpen. Ko Wassink vertelt dat er met alle partijen (VVD, CDA, SP en Sociaal Maas en Waal) wordt gesproken. Niet dat het per se nodig is. De Federatie Dorpsbelangen heeft met tien zetels opnieuw een meerderheid in de 17-koppige raad en zou alleen kunnen regeren. Maar, zegt Wassink, „dat moet je niet willen”.

„We hebben alle programma’s doorgeakkerd en genoteerd waar verschillen zitten.” Ze zullen er snel uit komen in West Maas en Waal, zegt Wassink: „We zijn hier niet van het eindeloze gehakketak.”

Correctie (29 maart 2017): In het inzetje stond dat in Woerden alle lokale partijen zetels verloren. Dat klopt niet: Inwonersbelangen Woerden halveerde weliswaar (van 4 naar 2 zetels), maar LijstvanderDoes en STERK Woerden kregen er beide een zetel bij. De tekst is verwijderd, in de plaats ervan is informatie over Den Helder toegevoegd.

    • Clara van de Wiel
    • Titia Ketelaar